bir kırsal kesim romanı

proserpinax proserpinax
(bkz: eve dönemezsin) romanında yazar (bkz: selahattin yusuf) yurdumuzun kırsal kesim insanının yaşamı doğrultusunda herkesin kendinden izler bulacağı kesitlerle yoksul bir çocuğun okuma ve yazma tutkusunu yüceltiyor.

olaylar karadeniz bölgesindeki mezra, köy ve kasaba arasında geçiyor. anlatıcı, çocukluğundaki köy yaşantısını, ilkokulu okumak için kar kış demeden her gün 4,5 km yol gidip geldiğini, öğretmenin olumsuz yaklaşımını, sınıftaki ilişkilerini, köy yaşantısını, çocukluk aşkını etkileyici bir dille, doğa betimlemeleriyle yansıtıyor.
köylüler yoksuldur, göç, gurbet yazgılarıdır ki uzak illere, maden ocaklarına ve almanya'ya gidip dönenler vardır. almanya'da bir bacağını yitiren, köyüne dönen ve "tahta bacak" diye çağrılan ve eşi sakine ve torunu selvi'yle eski evinde yaşamını sürdüren kut süleyman ilginç bir tiplemedir.
almanya'dan köye dönen harun, kamyonuyla tanınır. oğlu servet'le selvi beşik kertmesidir. havva nine'nin torunu olan anlatıcı da selvi'ye tutkundur.
anlatıcı, kasabadaki ilkokulda öğretmeninden sürekli ceza alır, varsıl çocukların kayırıldığını gözlemler. olaylar 12 eylül 1980 sonrası yıllarda geçer. köylüler çocukların okutulmasını istemez. anlatıcı, bakkal deli bahtiyar'ın ankara'da üniversitede okuyan oğlu fazıl ağabeyini örnek alır. fazıl, çok kitap okuyan, yazar olacağını söyleyen anlatıcı çocuğa kitaplar verir, yazdıklarını alıp bir dergide yayımlatır.
anlatıcı, köylünün kör inançlarını, geleneklerini, hayvancılığını, yaylaya çıkışlarını, bitki örtüsünü, yaşlı kadınların hastalıklara karşı yöntemlerini, uzun kış gecelerini, mısır harmanlarını, horon oyunlarını ayrıntılarıyla anlatır. "sırtladığı kendi küçük ışığıyla sınıfın karanlığını kazarak" ufkunu genişletir.
hastalanıp ölen annesini unutamaz, onsuz yaylaya çıkarken duyumsadıklarını şöyle dile getirir: "seni rüyamda gördüm anne! / birlikte eve dönüyorduk…".
anlatıcı, romanda kaymak sahanı, katık, lavaş, kete, tandır, nahır, hemençe, terek gibi kırsal kesimle ilgili sözcükleri kullanır.
deli musa da ilginç tiplerden biridir. romanın sonunda anlatıcı çocuğun karşısına çıkıp yazdığı tüm öyküleri bildiğini söyler. anlatıcı, yazar olma yolunda epeyce yol alır böylece.
selahattin yusuf, eve dönemezsin'de, yurdumuzun kırsal kesim insanının yaşamı doğrultusunda, herkesin kendinden izler bulacağı kesitler eşliğinde, yoksul bir çocuğun okuma ve yazma tutkusunu yüceltiyor.

www.cumhuriyet.com.tr