cengiz han danışmanı yelü chucai

doyen isg doyen isg
cengiz han üzerine kitapları okurken, danışmanı olan ilginç çinli bilge adamı merak etmiştim.
bulabildiğim bilgiler şunlar:

yelü chucai; (yeh-lu chu-tsai)
cengiz han tarafında urtuq saqal (uzun sakal) olarak adlandırılıp harzem seferine idareci bürokrat ve danışman olarak orta asya'ya getirilmiştir.
çoğunlukla semerkant'taydı ancak moğol ordusuyla birlikte kuzeyden geçerek batıya doğru ulaştı.
eseri xi you lü'de bölgedeki yaşamı, gelenekleri, kültürü siyasi durumu kaydetmiştir.

çin tarih yazımında yelü chucai "barbarları" medenileştiren bir konfüçyusçu bilge olarak tasvir edilmektedir.

kuzey çin'de ögeday'ı çiftçiler üzerindeki ağır vergileri kaldırmaya ikna eden kişi kendisidir.
ayrıca cengiz ve diğer moğollar da kendisine saygı duymaktaysa da cengiz ile aralarında geçen konuşmalardan bunun kitan kökenlerinden kaynaklandığı ve moğolların konfüçyusçu değerlerden çok pratik bilgi ve müneccimliğinden yararlanmak istediği anlaşılmaktadır.

bu sebepten ötürü onun tanımı döneminin göçebelerine dair daha içten bir tasvir vermektedir.
şiirlerindeki satır aralarında kıpçak bozkırının doğu sahasını da içine alan değişik boyların yaşayışı ve dünya görüşleri hakkında küçük detaylar vardır.
edebiyat ve şiir antolojileri genellikle göz ardı edilmekle birlikte bunlar elçiler yada onların maiyetinde bulunan elçilik heyeti üyelerince yazılmış ve satır aralarında bilgiler bulunabilen şiirler de içermektedir.
................

moğol ordusu, jurchen çin'in güney başkenti kaifeng'i fethetmeye çalışırken karşılaştığı sert direnişe yanıt olarak, yüksek komutadaki bazı moğol memurları, kaifeng'in tamamen yakılmasını ve tüm sakinlerinin ölümlerini önerdi. ancak yelü chucai, cengiz han'ı halkı yönetmeye ve vergilendirmeye ve kendi zenginliklerini ilerletmek için hepsini öldürmek yerine olağanüstü yeteneklerini kullanmaya ikna etti.
altı ayak sekiz inç boyundaydı ve bel boyu sakalı vardı. pekin'deki kunming gölü tarafından gömüldü ve anısına inşa edilen bir tapınak, kültür devrimi'nin bir parçası olarak komünist kızıl muhafızlar tarafından yaz sarayı'nın yağmalanması sırasında yıkıldığı 1966 yılına kadar durdu.
yelü chucai, khitan dilini konuşabilen ve khitan alfabelerini okuyabilen ve yazabilen en son kaydedilen kişidir.

en.wikipedia.org
1