ki

1 /
radiance radiance
japonca ruh....hatta "ki energy hit" diye bir olay vardır ki...konsantrasyon ile normalde verebileceğiniz hasarı deli gibi yükseltirken yiyebileceğinizi de bi o kadar düşürür...
fempusay fempusay
alaman dilinde "künstliche intelligenz" (artifical intelligence)olan ve türkçe karşılığıyla "yapay zeka" anlamı veren kelimenin kısaltmasıdır.
çeyrek asır çeyrek asır
türkçede üç adet "ki eki" vardır.
ilgi zamiri olan ki: seninki, benimki...
bağlaç olan ki: öyle ki, gel ki...
isimden sıfat türeten ki: yarınki yarışma, önceki gün...
(kaynak:vikipedi)

tıpkı "de-da" eki gibi ayrı ya da bitişik yazılması genellikle karıştırılır. "ki" eklerinden sadece bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. ayrı yazılacak olan "ki" ekini bulmanın kolay yolu da "ki" eki olan kelimeye "ler" ekini eklemektir. eğer "ler" eki eklendiğinde anlamsız bir kelime ortaya çıkıyorsa ayrı, anlamlı bir kelime oluşuyorsa bitişik yazılır.
örnek:
seninki kelimesine "ler" eklediğimizde anlamlı oluyor bitişik yazılır.
yarınki kelimesine "ler" eklediğimizde anlamlı oluyor bitişik yazılır.
öyle ki kelimesine "ler" eklediğimizde anlamsız oluyor ayrı yazılır.
düzen ve kargaşa düzen ve kargaşa
adların yerini tuttuğunda ilgi adılı olur:

"senin kalemin benim kalemimden güzel."
"seninki benimkinden güzel"

***

adlara eklenerek, adları sıfatlaştırdığında sıfat yapan bir yapım eki olur:

"bu sabahki sınava yetişebildin mi?"

***

cümleleri birbirine bağladığında ise bağlaç olur ve ayrı yazılır:

"sabah erken gel ki geç kalmayalım."

bağlaç olan ve ayrı yazılan ki'nin değişik kullanımları için de tdk'ya bakalım:

1. anlam bakımından birbirleriyle ilgili cümleleri birbirine bağlayan bir söz:
"uzun değneklerine dayanmış çobanlar iddia ederler ki memba sularının her biri bir ayrı derde devadır."- r. h. karay.

2. özneyi, tümleci güçlendirerek cümlenin temel bölümüne bağlayan bir söz:
"siz ki beni tanırsınız, niçin böyle düşünüyorsunuz? bir adam ki söz dinlemez..."- .

3. "öyle, o kadar, o denli" vb.nden sonra, kullanıldığı cümleye güç katan bir söz.

4. ikinci cümledeki yargının birincideki hareketin yapılışı sırasında görülerek şaşıldığını bildiren bir söz:
"kapağı kaldırmış ki sandık bomboş. bir de ağzıma aldım ki şeker gibi tadı var."- .

5. iki cümlede anlatılan durumların uyuşmazlığını bildiren bir söz:
"ama o bir şey yapmamıştı ki onun hiç kabahati yoktu."- o. c. kaygılı.

6. yakınma, kınama vb. duygular anlatmak için bir cümlenin sonuna getirilen bir söz:
"o beni sevmez ki! sana güvenilmez ki!"- .

7. bir soru cümlesinin sonuna getirildiğinde şüphe veya endişe anlatan bir söz:
"acaba gelmez mi ki? bunu bana bırakırlar mı ki? acaba ceza verirler mi ki?"- .



ayrı yazılan ve bağlaç görevinde kullanılan "ki", dilimize farsçadan girmiştir.
usako usako
neden bilmiyorum, bağlaç olan ki, sıfat yapan ki ve ilgi zamiri ki olarak üç çeşidi bulunmasına ve bunlardan sadece bağlaç olanı ayrı yazılmasına rağmen dahi anlamındaki de gibi yanlış yazılan, mağdur bırakılan ek/zamir/bağlaçtır.

yazık günah buna yemin ediyorum.

bakın vikipedi sayfası zavallı ve mağdur ki'leri nasıl açıklamış:

* ilgi zamiri, bağlaç olan ki ile karıştırılmamalıdır. bağlaç olan ki ayrı yazılır ve kaldırıldığında cümlenin anlamı pek değişmez. ilgi zamiri kaldırıldığında ise cümle ya devrik hale gelir ya da apayrı ve kastedilmeyen bir anlam kazanır:

"her gün gel ki birşeyler öğrenesin." (bağlaçtır)
"ne ki bu?" (bağlaçtır)

"evimizinki akıyor." (evimizin çatısı, suyu vs. -ki kaldırıldığında cümle anlamsız hale gelir.)

* ilgi zamiri, isimden sıfat türeten -ki eki ile de karıştırılmamalıdır. genellikle ilgi zamiri olan -ki'den önce -im, -in gibi aidiyet bildiren ekler gelir. sıfat türeten -ki eki ise doğrudan bir isime eklenir,

ve ilgi zamiridir, ikincisi ise sıfat türeten bir ektir)

"yarınki yarışmaya katılıyor musun?" (-ki isimden sıfat üretir)
"yarınki çok zorlu olacak." (yine "yarınki yarışma" kastedilmektedir ancak tamlanan kelime olan yarışmanın görevini -ki ilgi zamiri üstlenmiştir)


(bu açıklamanın sonunda [caps]bilgilerinize.........ayçe[/caps] yazıyordu ama onu almadım. kaynak olarak vikipediyi mi yoksa ayçe'yi mi göstermeliyim? devlet bana yardım etsin.)
1 /