merkez bankası net döviz rezervi

muzevir muzevir
diyelim ki merkez bankası döviz rezervini öğrenmek istediniz. yani bu milletin bir vatandaşı olarak merkez bankası'nda ne kadar dövizimiz var bilmek istersiniz değil mi? zira bu dolar yahut avro durup dururken neden artıyor merak ediyorsunuz. sürekli dedikleri gibi "ülkemiz üzerinde oyun oynayan" spekülatörler yapıyorsa bu işi, bu kadar kolay mı anasını satayım, eğer merkez bankası'nda yeterli dövizimiz varsa dövizle oynamanın bu kadar kolay olmaması gerekir.

bir malin fiyatı neden artar? genel ekonomi kuralıdır, mal az, talep çoksa artar. demek ki dövize talep var ama piyasada talebi karşılayacak kadar döviz yok. şimdi bir bakalım, dövize neden talep var? çünkü dövizle acayip borçlanmışız. 2017 yılının eylül ayı itibarıyla toplam dış borcumuz 438 milyar dolar. bunun 130 milyar doları kamu kurumlarına, 308 milyar doları özel sektöre ait.

peki 2018 yılında dış borcun ne kadarı ödenecek? 103 milyar dolar. bunun 21 milyar doları kamuya, 82 milyar doları özel sektöre ait. dolayısıyla borcu olan kurum ve şirketler ödeme zamanlarına yetişecek şekilde piyasadan döviz toplamak zorundalar. yani döviz talebi var ama piyasada yeterince döviz olmadığı için fiyatı yükseliyor. peki, borçla bu kadar döviz almışız, bu dövizler nereye gitti ki, talep olmasına rağmen piyasada döviz bulunamıyor ve döviz yükseliyor? evet, diğer ülkelere göre daha yüksek faizle borç bulabiliyoruz, bu da finansman maliyetlerini artırıyor, ancak özel sektör hesabını görece iyi yaptığından senin benim sırtıma yükleyip bir şekilde idare ediyor. sorun kamu borcunda.

2018'de ödenecek kamu dış borcu 21 milyar dolar. tabii kamunun bir de iç borcu var, daha önce yine borç ödemek için vatandaşa dibs (devlet iç borçlanma senedi) filan satmış. 2018'de bir de 20 milyar dolar iç borç ödeyecek. hazine 2018 borçlarının ödemesiyle ilgili şöyle bir plan açıkladı (31 ekim 2017'de): 34 milyar dolar iç borç, 6.5 milyar dolar dış borç alınacak. alınan bu borçlar da yukarıdaki meblağın üstüne eklenecek tabii.

peki, bu kadar borca karşılık merkez bankası'nda ne kadar dövizimiz var? araştırırsanız 2018 martına göre 83 milyar dolar gibi bir tutar bulacaksınız ama bu brüt tutar. ne demek brüt tutar? mesela finans kuruluşları (bankalar, aracı kurumlar vs.) topladıkları mevduatın sigortası olarak %10 gibi bir tutarı munzam karşılık adı altında merkez bankasına yatırmak zorunda. bu para bizim değil, o finans kuruluşuna ait. yani bizim merkez bankası'ndaki net tutarı öğrenmemiz lazım ki ne kadar paramız olduğunu bilelim. ancak bu o kadar kolay bulunabilecek bir bilgi değil, her yere brüt yazıyorlar.

ben söyleyeyim, merkez bankası net döviz rezervinin dolar olarak karşılığı mart 2018'e göre 29 milyar dolar. peki, sadece dış yatırımcıların elindeki devlet borçlanma senedi stoku ne kadar? 32 milyar dolar. yani, bırakın diğer borçları, merkez bankası'ndaki döviz rezerviyle sadece yabancı yatırımcının elindeki senetleri bile ödeyemeyecek durumdayız.

anladınız mı döviz neden yükseliyor?
muzevir muzevir
türkiye tarihinde iki kez eksiye düşmüş rezerv; 1994 ve 2001'de. her ikisinde de büyük bir ekonomik kriz yaşadık. daha da önemlisi bugün türkiye'yi yöneten kadrolar ilkinde ankara ve istanbul'daki yerel yönetimlerin başına geldiler, ikincisinde de hükûmet kurdular.

şimdi de benzer bir durum var. 2019 yılı başında net döviz rezervinin 10 milyar doların altına düştüğü söyleniyordu. mayıs başında da yerel seçimler nedeniyle dövizdeki artışı yavaşlatmak isteyen merkez bankası'nın net rezervdeki tüm dövizi kullandığı ve eksiye düştüğü iddia ediliyor.

doğru olabilir. zira geçtiğimiz hafta gece yarılarından sonra uzak doğu piyasalarında 4.5 milyar dolar satıp türk lirası toplama işini ziraat bankası'na yaptırdılar. merkez bankası'nın elinde döviz olsa niye ziraat bankası'nı devreye soksunlar?