orhan veli kanık

1 /
jurrasic jurrasic
ilk şiirini okuduğumda ortaokulda öğrenciydim. çocukluktan ergenliğe geçişin farklılaşmasını yaşıyordum. türkçe öğretmenim zorlamıştı "oku, adam ol" demişti. adam olması zor ama okuması keyifliydi. teşekkürler öğretmenim.

bedava yaşıyoruz, bedava;
hava bedava, bulut bedava;
dere tepe bedava;
yağmur çamur bedava;
otomobillerin dışı,
sinemaların kapısı,
camekanlar bedava;
peynir ekmek değil ama
acı su bedava;
kelle fiyatına hürriyet,
esirlik bedava;
bedava yaşıyoruz, bedava.
çatlakkral çatlakkral
türk şiirinin hececi şairlerinden orhan veli kanık, 1914 yılında istanbul'da doğdu. ortaöğrenimini ankara gazi lisesi'nde yapan orhan veli, daha sonra istanbul üniversitesi felsefe bölümü'ne girdi. ancak üniversite eğitimini yarıda bırakmak zorunda kaldı. çeşitli resmi görevlerde memur olarak çalıştı.

orhan veli kanık'ın ilk şiirleri 1936 yılında varlık dergisi'nde yayımlandı. şiirlerinde yerleşik kalıp ve klişeleri yıkan basit ve sade halk dili ile sıradan insanın güncel yaşamına eğilen orhan veli, arkadaşları melih cevdet anday ve oktay rifat ile "garip" akımını kurdu. 1947 yılında "yaprak dergisi"ni çıkardı. 1947-1950 yılları arasında 28 sayı yayımlanan dergi, orhan veli'nin 14 kasım 1950'de ölümü üzerine "son yaprak" adını taşıyan son sayısı ile yayımını durdurdu.

edebi kişiliği

orhan veli'nin gençlik dönemi şiirleri, mehmet hamdi ve ahmet muhip dıranas etkilerini taşır. fransız sembolistlerinden de dikkate değer biçimde etkilendi. daha sonra "garip" akımının oluşumuna yol açan "yadırgatıcı" şiirlerini yazdı. melih cevdet ve oktay rifat ile birlikte şiirin "insanın beş duyusuna değil, aklına hitap eden bir sanat" olduğunu belirterek yeni akımın en temel ilkesini açıkladı.

orhan veli, şiirde sürekli bir arayışın simgesi oldu. oktay rifat'ın deyimi ile "şiirde birkaç kuşağın arka arkaya gerçekleştirebileceği hızlı değişimleri birkaç yıl içine sığdırmıştır." orhan veli'nin yayımlanan eserleri arasında "garip ve vazgeçemediğim", "destan gibi", "yenisi", "karşı" adlı kitaplar sayılabilir.

orhan veli kanık, 14 kasım 1950 tarihinde hayatını kaybetti.
toplu ibne toplu ibne
nerede böyle hüzünlenmek o zaman;
içip içip ağlamak,
uzaklara dalıp şarkı söylemek;
hafta sekiz ben eğlentide;
bugün saz, yarın sinema,
beğenmedin aile bahçesi;
onu da beğenmedin, parka;
sevdiğim dillere destan;
sevdiğim,
meyil verdiğim;
ben dizinin dibinde elpençe divan,
samanlık seyran.
nerde,
nerde,
nerde böyle hüzünlenmek o zaman!
kent switch icen kiz kent switch icen kiz
garip akımının temsilcisi, genç yaşta bok yolunda ölen şair. bilinmesine sebep olan şiirlerini genelde özenerek yazdığı şiirlerin yanına çerez olsun kitap dolsun diye yazmıştır.
susmayacağım susmayacağım
...
kimi insan otların kimi insan balıkların çeşidini bilir
ben ayrılıkların
kimi insan ezbere sayar yıldızların adını
ben hasretlerin
...

nazım hikmet ran

burada nazım'ın bahsettiği kişi orhan veli kanık'mış. orhan veli'nin çok iyi hafızası varmış. yüzlerce balık çeşidini, yıldız adlarını, baharatları ezbere bilirmiş. bir sefer okuduğu duyduğu bir şeyi isterse unutmazmış. bunu öğrendiğimde otobiyografi'yi daha çok sevmiştim.
çöldeüşüyenkutupayısı çöldeüşüyenkutupayısı
bu adam bana kesinlikle öğrencilik yıllarımı hatırlatıyor...


uyuşamayız, yollarımız ayrı;
sen ciğercinin kedisi, ben sokak kedisi;
senin yiyeceğin kalaylı kapta;
benimki aslan ağzında;
sen aşk rüyaları görürsün, ben kemik
ama seninki de kolay değil, kardeşim;
kolay değil hani;
böyle kuyruk sallamak tanrının günü.
cevap
-ciğercinin kedisinden sokak kedisine-
açlıktan bahsediyorsun;
demek ki sen komünistsin.
demek bütün binaları yakan sensin.
istanbul'dakileri sen
ankara'dakileri sen?
sen ne domuzsun, sen!
orhan veli kanık
orions orions
baka kalırım giden geminin ardından;
atamam kendimi denize, dünya güzel;
serde erkeklik var, ağlayamam.

iyi ki doğdun büyük yürekli, büyük şair.
yuki onna yuki onna
1914 - 1950 istanbul yılları arasında yaşamış, melih cevdet ve oktay rifat ile birlikte garip akımını kurmuş şairdir.

*yaşamı boyunca içsel çekişmeleri, içsel arayışın ve yalnızlığın simgesi olmasına sebep olmuştur.

*********

en önemli şiirlerinden biri, "istanbul'u dinliyorum"...

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı
önce hafiften bir rüzgar esiyor;
yavaş yavaş sallanıyor
yapraklar ağaçlarda;
uzaklarda, çok uzaklarda,
sucuların hiç durmayan çıngırakları
istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
kuşlar geçiyor, derken;
yükseklerden, sürü sürü, çığlık çığlık.
ağlar çekiliyor dalyanlarda;
bir kadının suya değiyor ayakları;
istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
serin serin kapalıçarşı
cıvıl cıvıl mahmutpaşa
güvercin dolu avlular
çekiç sesleri geliyor doklardan
güzelim bahar rüzgarında ter kokuları;
istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
başımda eski alemlerin sarhoşluğu
loş kayıkhaneleriyle bir yalı;
dinmiş lodosların uğultusu içinde
istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
bir yosma geçiyor kaldırımdan;
küfürler, şarkılar, türküler, laf atmalar.
bir şey düşüyor elinden yere;
bir gül olmalı;
istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı.

istanbul'u dinliyorum, gözlerim kapalı;
bir kuş çırpınıyor eteklerinde;
alnın sıcak mı, değil mi, biliyorum;
dudakların ıslak mı, değil mi, biliyorum;
beyaz bir ay doğuyor fıstıkların arkasından
kalbinin vuruşundan anlıyorum;
istanbul'u dinliyorum.
bilge bilge
edebi bilgiler bir kenara hayata bakışını şiire yansıtmış adam.

hayata şöyle bakmış.

hayatı, insanları, fikirleri vs değiştirmek düzeltmek mümkün değildir. özellikle bizim gibi sıradan insanlar düzeltemez. düzelteceğim diyen nice nesil heba olup gitmiştir. üst tabaka için herşey güllük gülistanlık olup birinci kesimi haksızlığa uğratmak da bunlar için haktır.

o zaman boş ver be hacı, hayat kısa keyfine bak. böyle şeylerle uğraşma.

ha mutlu olmak için öyle büyük şeyler bile gerekli değildir. baharın gelmesi mesela mutluluk için yeterlidir. ya da içmek (orhannın en sevdiği) veya işten istifa etme, istanbuldaki yaşamın sesini dinlemek vs.

başta edebiyatçılarca küçümsense de sanatlı ve kurallı şiiri yıkmıştır adam, böyle yaparak.

önce denemiştir insanları aydınlatmayı, ama bakmış kimse oraalı değil, o da oralı olmamıştır.

buyrunuz en pek bilinmese de bu bakışının en güzel yansıması

düşünme,
arzu et sade!
bak, böcekler de öyle yapıyor.
kıvırcıkhemşire kıvırcıkhemşire
beni güzel hatırla
bunlar son satırlar
farzet ki bir rüyaydım esip geçtim hayatından
yada bir yağmr sel oldum sokağında
sonra toprak çekti suyu kaybolup gittim
beklide bir rüyaydım
senin için..
uyandın ve ben bittim
beni güzel hatırla
çünkü sevdim seni ben her şeyini
sana sırdaş oldum dost oldum koynumda ağladın
yüzüne vurmadım hiçbir eksikliğini
beni üzdün kınamadım
alışıktım vefasızlığa el oldun aldırmadım
beni güzel hatırla
sayfalarca mektup bıraktım sana
şiirler yazdım her gece
çoğunu okutmadım
sakladım günahını sevabını içimde
sessizce gittim senden öncekiler gibi sende anlamadın
beni güzel hatırla
sana unutulmaz geceler bıraktım
sana en yorgun sabahlar
gülüşümü gözlerimi sonra sesimi bıraktım
en güzel şiirleri okudum gözlerine baka baka
söylenmemiş merhabalar sakladım her köşeye
vedalar bıraktım duraklarda
ne arasan bir sevdanın içinde
fazlasıyla bıraktım ardımda
beni güzel hatırla
dizlerimde uyuduğunu düşün
saçını okşadığımı üşüyen ellerini ısıttığımı
mutlu olduğun anları getir gözünün önüne
anlından öptüğüm dakikaları
birazdan kapını çalan kişi olabileceğini düşün
şaşırtmayı severim biliyorsun
bu da sana son sürprizim olsun
şimdi seninle yaşanan günleri ateşe veriyorum
beni güzel hatırla
gidiyorum...

edit: şiirin orhan veli'ye ait olmadığı yönünde iddialar varmış efenim bende consigliere contra capo sayesinde öğrenmiş oldum. hep beraber bilgilenelim -_-
1 /