terror management theory

radiance radiance
tr. dehşet yönetimi kuramı

the fountain filminde hayat ağacını koruyan savaşçı ateşli kılıcını savurmadan önce bir laf söyler. "death is road to awe"

awe ingilizce saygı, korku, hayret, huşu ve dehşetin karışımı olan karmaşık bir duygu durumunu tanımlamakta kullanılır.

ölüm; insanların korktuğu, onları dehşete düşüren ve bir o kadar da meraklandıran bir konsepttir, cinsellik ve doğum ile birlikte 3 bilinçaltı uyaranından biridir.

ölümle ilgili bu ön bilgiyi girdikten sonra konumuz olan dehşet yönetimi kuramına dönelim. psikoloji profesörü ve önde gelen sosyal psikologlardan biri olan sheldon solomon tarafından geliştirilmiştir.

solomon'a göre insan ölümlüğünü hatırlatan bir mesajla karşılaştığı zaman içsel bir anksiyete yaşar ve bu düşünceyi başından savmak ister.

bu noktada verilebilir tepkiler birkaç parçaya ayrılır. bunlardan en önemlisi ise kişinin hayatına dair her şeyi düzgün ve nizamlı hallederse, farklılaşmaz ve uslu durursa kendisini bu tür bir tehlikeden uzak tutabileceğidir. bu refleks sonucunda kişi öz değerini yükseltme gayretine düşecektir.

bunun sosyal yansıması ise varoluşsal bir tehdit yaşayan kişinin kendisini bir gruba ait kılacak şekilde hareket etmeye yönlenmesi ve bunun da toplumsal kutuplaşma ile sonuçlanması oluşabilecek en kolay sonuçlardan biridir.

varoluşunun tehdit altında olduğunu hisseden kişi kalabalıklara karışmak, onaylandığı ve güvende olduğunu hissettiği kişilerin arasında kaybolmak isteyecektir. bundan dolayı refleksif olarak insanlardan koruma veya kollanma talep etmesi de olasılıklar dahilinde görülebilir.

varoluşun tehdit altında olması konsepti paranoya seviyesinde gerçekleşiyorsa kişi otokratik eğilimleri yüceltebilir. mesela terör saldırılarının genellikle otokratik yöneticileri güçlendirmesi bir tesadüf değildir. korkudan beslenme durumu tamamen bu kuram ile ilişkilidir.

varoluşunun tehdit altında olduğunu hisseden kişi tehdit unsuruna yönelik korku ile karışık bir uyumlanma yoluna gidebilse de genellikle tehdit unsurunun karşısında durduğunu düşündüğü bir kitlenin içine karışmayı tercih eder ve bu şekilde varoluşsal korkusu ile başa çıkmaya gayret ederek kendisini rahatlatır.

bir kişinin kendini rahatlamaya yönelik "ben her şeyi doğru yapıyorum, insanlar beni destekliyor, benim başıma bu gelemez" ve benzeri sözler söylediğini gözlemlerseniz bilin ki o kişi varoluşunun tehdit altında olduğunu hissediyor ve onayınızı alıp yaşadığı dehşet ile başa çıkmaya çalışıyordur.
sychtianarch sychtianarch
bir bakıma insanlığa ait her ne varsa bu teori ile ilişkilendirilebilir. psikolojide her şeyin teorisi olarak tanımlanır. biz genel olarak "dehşet"in bastırılması ile ilgili bireyden ve onun izdüşümü topluma kadar tüm kavramsal ve sistematik davranışların bütününe kültür diyoruz. ritüeller, törenler, aidiyet duygusu, saflık, temizlik, arınma tek bir hissi bastırmaya yöneliktir.


ansiyete ile korku beynin aynı merkezini uyarabilir fakat esasen, iki farklı duyguyu ifade ederler. ansiyete sadece ansiyetedir. korku ise sadece ölümle ilişkilendirilebilir. "kaygılıyken niye endişe ediyorsun, ucunda ölüm yok ya" diyen bir dostunuz mutlaka olmuştur.




kurgusal gerçeklik : #15556324
dinler ve mitler : #15395812