titus lucretius carus de rerum natura

2 /
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"ilkemiz şu olacak konuya girerken:
hiçten, hiçbir şey yaratılamaz tanrısal güçle.
ölümlülerin bunca korkuya kapılmaları,
yerde ve gökte tanık oldukları olaylara
gözle görülür bir neden bulamamalarındandır.
kolaydır tanrının istemiyle açıklamak bunları.
hiçten, bir şey yaratılamayacağını kavrayınca
daha açık seçik göreceğiz önümüzdeki yolu;
tanrıların eli olmadan varlıkların
nasıl oluştuğunu ve var olduğunu."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 18.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"bir kere, hiçten yaratılmış olsaydı varlıklar,
her tür, her kaynaktan doğardı: tohum olmazdı.
insan denizden çıkardı, pullu balık topraktan
ve kuşlar gökten türerlerdi durup dururken.
sürüler, kuytularda üreyen yabanıl hayvanlar,
ekili ya da çorak toprakları doldururlardı.
aynı ağaçlarda bitmezdi hep aynı yemişler,
elbet değişirlerdi, her ağaç her yemişi verirdi.
kendine özgü doğurgan gövdelerden oluşmasaydı
neden her varlık doğsundu aynı tür anadan?
imdi, her varlık özel tohumundan oluştuğundan
ancak uygun dokunun, uygun atomların bulunduğu
yerden doğar güneş-ışıklı dünyaya.
bu yüzden her şey rastgele doğamaz her şeyden,
özel gücü özündedir doğumunu hazırlayan."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 18-19.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"neden baharda açar gül, ekin olgunlaşır yazın?
ve üzüm neden büyüsüne kapılır güzün?
özel tohumları elverişli anda toparlanmayınca
ortaya çıkıp, varlıklar gelişmeseydi,
dirim bağışlayan toprak en uygun mevsimde,
onları korunmasız sürer miydi ışıklı dünyaya?
hiçlikten doğsalardı, zaman gözetmeden
olmadık aylarda ürerlerdi elbet, ansızın;
mevsimlerin hışmıyla doğurgan bileşimleri önlenen
ilksel gövdeleri olmadığından."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 19.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"dahası, serpilmeleri de belli bir süreyle
belirlenemezdi, tohumun birikimi için gereken.
bebekler birdenbire büyüyüverir,
ağaçlar dilediklerinde bitiverirdi topraktan.
ama böyle değil doğanın yasası, biliyoruz.
doğada usul usul gelişir varlık,
kendine özgü yapıyı taşıyarak tohumundan,
kendine özgü maddesiyle çoğalır ve beslenir.
dahası da var: çıkagelmezse mevsim sağanakları,
veremez yüzgüldüren ekini toprak,
besinsiz kalınca da üreyemez hayvanlar
ve sürdüremezler dirimlerini.
atomları yadsıyan kuramın tersine,
ortaktır çoğu öğeler varlıkların çoğunda,
tıpkı ayrı sözcüklerdeki harfler gibi."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 19-20.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"düşünelim: neden öylesine kocaman yaratmamış doğa,
ki yürüyerek geçememiş insanlar okyanusu,
elleriyle devirememişler dağları,
ve sürdürememişler yaşamlarını kuşaklar boyu?
çünkü varlık, doğumu için özel bir doku ister
kendi yapısının niteliğini belirleyen.
demek ki hiçbir şey oluşamaz hiçlikten.
çünkü her varlık, dayanıksız havaya çıkmadan,
kendi özel tohumundan döllenmelidir."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 20.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"son olarak görüyoruz ki işlenmemişten
daha yetkindir işlenmiş topraklar ve
emeğin değdiği yer, tatlı yemişlerden geçilmez.
çünkü öyle tohumlar gizlidir ki toprakta
-sabanla altüst ettiğimizde-
uyarırız verimliliklerini onların. yoksa
çabamıza gereksinmeden ulaşırlardı yetkinliğe."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 20.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"ikinci ilke: kurucu atomlarına ayırır bileşikleri
doğa ve hiçbir şeyi indirgemez hiçliğe.
ögeler yok edilir nitelikle olsalardı
yitip giderdi nesneler de birdenbire;
bağlantıları koparmak, ayırmak için parçaları
güç harcamaya bile gerek kalmazdı. ne ki,
yok edilmez tohumlardan oluştuğundan her şey,
hiçbirinin yitmesine göz yummaz doğa;
çatlaklardan içeri sızıp çözüştüren
ya da bir vuruşta yıkan bir güç olmadıkça."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 20-21.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"öz dokuları tükenen varlıklar, yeryüzünden
silinebilseydi hepten, hangi kaynaktan, türetirdi
venüs, bunca çeşit canlıyı? nasıl
sürerdi yaşam ışığına? kendisine döndüklerinde,
nasıl bulurdu her keresinde toprak, türlerinin
gelişmesi için gereken özel besinleri?
nereden tazelenirdi deniz, ona kavuşan ırmak?
esir (1) nereden beslerdi yıldızları?
zamanın uzun dilimi, karanlık geçmiş, elbet
tüketebilirdi ölümlü gövdeleri, oysa
sonsuz geçmişte, evreni durmaksızın yenileyen
gövdeler süregelmişse, demek ölümsüzdür onlar;
hiçbir varlık hiçliğe indirgenemez o zaman."

1. gökyüzüyle yer arasında, üst tabakalarda, güneşin, gezegenlerin, yıldızların dolaştığı alan.

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 21.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"tek neden, sürekli yok etmeye yeterdi varlıkları,
yok edilmez maddeden bir dokuları olmasaydı.
bileşimleri ancak özel bir güçle çözülebilen
yok edilmez gövdeler bulunmasa
yıkım getirirdi en ufak dokunuş bile.
türlü biçimlerde birleştiği halde atomları,
dokunulmazdır bileşik varlıklar,
yok edilmez kaldığı için maddeleri.
ta ki içlerinden biri özel yapıyı bozacak
etkili bir güçle karşılaşıncaya kadar.
yani hiçbir varlık hiçliğe dönüşemez,
kendini oluşturan ögelere ayrışır yalnızca."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 21.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"esir babanın yağdırdığı sağanaklar,
yitip gider bağrında toprak ananın.
ama yeni ve sevinçli ekinler fışkırır yerden,
yaprağa boğulur ağaçlar; serpilir,
dalları çöker yemişten, insanlar ve hayvanlar
besine kavuşurlar. çocuklarla dolup taşar,
şenlikli kentler. yeni kuşlarla çınlar korular.
yorgun davar yere atar ağırlaşmış bedenini
çayırlarda. dolu memelerden ak bir sıvı sızar.
böylece sıçrar titrek bacaklarıyla çimende
dupduru sütle esrik yeni kuşak.
demek hepten yok olamaz gözle görülür varlıklar,
birbirlerinden onarır onları çünkü doğa
ve bir ölümün yardımı olmadan
kesinlikle izin vermez bir doğuma."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 22.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"varlıklar hiçlikten doğamaz, memmius!
ve hiçliğe dönmeyeceklerdir doğduktan sonra.
belki kuşkulanıyorsun dediklerimden
çünkü gözle görülmez sözünü ettiğim atomlar.
sana bir kanıt daha: görülmedikleri halde
varlıklarını kabulleneceğin gövdeler üstüne."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 22.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"önce rüzgârı düşün, bir patlamaya görsün!
dalgaları nasıl kamçılar, batırır gemileri,
bulutları darmadağın eder, ulu ağaçları
söker yerinden ve burgaçlanarak tarar vadiyi,
ormanlarda bir kasırga olur, çarpar doruklara.
böyledir rüzgârın öfkesi, delice dolandığında.
kuşkusuz, görünmez tozanları var rüzgârın da,
gökteki bulutları, denizi ve toprağı süpüren.
çarpa çarpa sürükleyen onları, doludizgin."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 22.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"bu akış, bu büyük kasırga, dağların tepesinden
çağıltıyla inen selleri hatırlatır insana;
ormanı kökünden söküp ağaçları üst üste yığan,
sürekli yağmurlardan kabarmış bir çağlayanı.
yapıca yumuşak da olsa, akan suyun coşkusu
sağlam köprülerin dayanamayacağı güçtedir.
o fırtına-kardeşi su öyle yüklenir kemerlerine,
bir kükreyişle yıkar, koca taşları sürükler
ve bütün engelleri aşar bütün, yoluna çıkan."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 22-23.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"böyle olması gerekir rüzgârın devinimlerinin de.
hızlı bir ırmak gibi gelip vururken esinti,
vuruşlarıyla hırpalar, kaldırır engelleri
ve döne döne yaklaşır bazen, içine aldığı gibi
yine döne döne halkalanarak uzaklaşır.
işte görünmez gövdelere sahiptir rüzgârlar.
kanıtının ne olduğunu sorarsan:
hem edimleriyle, hem davranışlarıyla
açık seçik görülen ırmaklara benzer onlar."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 23.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"dahası, duyabiliriz varlıkların kokularını
görmesek de, burun deliklerimize yaklaştığında.
seçemez sıcağı ve soğuğu da gözlerimiz,
sesleri de görmeyiz. ama bütün bunlar,
etkileyebildiklerine göre duyularımızı,
gövdeleri olsa gerektir, çünkü gövdeden başka
bir şey ne dokunabilir, ne de dokunulabilir ona."

evrenin yapısı, çev. tomris ♥ turgut uyar (istanbul: hürriyet yayınları, 1974), 23.
2 /