zerikan

karl radek karl radek
19'uncu yüzyıl sonunda dersim'i gezen ermeni antranik, hıran, izol ve bal adlı toplulukları esas dersim'in çevresinde yaşayan en eski ırklar olarak tanımlar ve dersimliler'i tarife çalışırken ermenistan'da yaşayan ve hala hatırlanmakta olan babilliler'e işaret eder. o'nun babilliler derken bal adlı topluluğu kast etmiş olması mümkündür (bkz. andranik, dersim, tiflis, 1901). hıran adı ise ünlü harran adının bir şeklidir. dersim'in hıran adını taşıyan aşireti ve mıntıkasının asıl adı harran'dır xiranlılar veya hiranlılar olarak bilinen bu aşiret tunceli kökenli bir aşirettir. tunceli'nin mazgirt ilçesine bağlı zerikan köyü ile pertek ilçesi yöresinden göç edip, erzurum hınıs tekman, sivas ilinin imranlı, zara, suşehri, akıncılar, divriği yöresine, erzincan'ın refahiye ve tercan yöresine yayılmışlardır. batı dersim olan koçgiri yöresinde, özellikle imranlı ilçesinde yoğun bir zerikiyan ( xiran ) kökenli köy bulunmaktadır. zerikiyan oymağının bölgedeki ilk yerleşimleri imranlının aydın/kürtyenice, altınca/cefolar, kuzköy, çalıyurt'u köyleri ile erzincan refahiye ilçesinin gemecik köyüdür. zerikiyanlıların bu bölgeye yerleşmesi tahminimce 200 - 300 yıl gibi uzun bir süreç içerisinde gerçekleşmiştir ve özellikle imranlı ilçesinde köylerin önemli bir kısmı hiran/zeriki ve koçgiri aşiretindendir. tuncelinin mazgirt ilçesine bağlı köy ve mezraların ezici çoğunluğu ise hiran aşiretindendir. iran, azerbaycan ve afganistanda da hiran aşireti mensuplarının bulunduğu söylenmektedir. tunceli'de yaşadıkları bölge batı dersim ve doğu dersim diye ikiye ayrılmaktadırlar. batı dersim aşiret grubuna şeyh hasanlılar / seyidanlılar denmektedir.. doğu dersim aşiretlerinin ise en bilinenlerinin başında, hiranlılar, areliler, xormekliler, alanlılar, yusufhanlılar, demenanlılar, lolanlılar, balanbanlılar, izollular, şadıllılar, kureyşanlılar gelmektedir. bu aşiretler genel olarak çift dil kullanmaktadırlar. doğu dersim aşiretleri grubunun, dersimdeki en eski halk tabakası olduğu söylenmektedir. bir ve ''söylenceye '' göre, hiranlıların ataları mamık ve konak isimli iki şehzadedir.. anlatımlara göre mamık ve konak kardeşlerin anneleri çin prensi ile evlenir ve bir erkek çocuk sahibi olur. prenses tahta son doğan oğlunu çıkarmak isteyince, mamık ve konak kardeşler yandaşlaraşiretindendirıyla birlikle prensese karşı ayaklanırlar. ayaklanma bastırılınca mamık ve konak kardeşler yandaşlarıyla beraber ermenistan / part yöresine kaçarlar. mamık ve konak kardeşlerin soyları zamanla büyüyerek büyük bir güç elde ederler. bir zamanlar anadolu'da hüküm sürek mamakan / mamikonyanlıların bu kardeşlerden geldiği söylenmektedir.. hiran aşireti için ise, mamık ve konak kardeşlerden geldiği söylenmektedir.. doğruluk payını bilemeyiz ama dikkate alınacak bir konu.. çünkü mamikonyanlar dersim ve doğuda hüküm sürmüşler. hiranlılarında dersim kökenli olması buna işaret olabilir..

hiran aşireti kurmanca ve zazaki konuşmaktadır.kurmanca konuşan hiranlılar tuncelinin mazgirt ve pertek yöresinde, malatya, doğu sivas, batı erzincanda yerleşiktir.zazaki / kırmançki konuşan hiranlılar ise erzincanın tercan yöresi, muş'un varto yöresi ile ardahan - kars yöresinde yerleşiktir.

hiranlilar tuncelide agirlikli olarak kurmanca, sivas yöresinde de kurmanca kullanirlar.. erzincanda, varto, ardahan, kars yöresinde ise kirmançki konusurlar
aşiret, tuncelinin mazgirt ilçesinde genel olarak kurmanca konuşmakla birlikte, aşiretin ilk yerleşimlerinde kırmançkide konuşulmaktadır..mesela pulan, sindam, ibn mahmut yöresi.

19'uncu yüzyıl sonunda dersim'i gezen ermeni antranik, hıran, izol ve bal adlı toplulukları esas dersim'in çevresinde yaşayan en eski ırklar olarak tanımlar ve dersimliler'i tarife çalışırken ermenistan'da yaşayan ve hala hatırlanmakta olan babilliler'e işaret eder. o'nun babilliler derken bal adlı topluluğu kast etmiş olması mümkündür (bkz. andranik, dersim, tiflis, 1901). hıran adı ise ünlü harran adının bir şeklidir. dersim'in hıran adını taşıyan aşireti ve mıntıkasının asıl adı harran'dır.

.
1
karl radek karl radek
zerikan köyleri:

maden köy - imranlı - sivas
■ alevi kürd yerleşimi (zerikan aşireti).
■ © 18.01.1865 beydağı ekradı'ndan maden deresi'nde meskun şado'nun oğlu alişir, yahçıbeyoğlu merho ve diğer alişiroğlu ali isimli şahıslar veyseloğlu bekir'in eşyasını gasbetmiş olduklarından... deyar heyran
altınca köy - imranlı - sivas
1928 k: cafolar [ kürd caferler "aş." ]
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
koru köy - imranlı - sivas
1928 k: gencolar
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
piridede köy - imranlı - sivas
■ kısmen alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
toptaş köy - imranlı - sivas
1928 k: kürd şeyxli
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
yukarıboğaz köy - imranlı - sivas
1928 k: yukarı girik [ kürd girik "tepecik" ]
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
çalıyurt köy - imranlı - sivas
1914 mn: çalıyurt
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
koyunkaya köy - imranlı - sivas
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
■ © 09.05.1863 kevanlı, koyunkayası ve diğer dokuz karyenin dersim kaymakamlığı'ndan tefriki ile koçgiri sancağı, beydağı kazası'na bağlanmasına... deyar heyran
karataş köy - imranlı - sivas
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
atlıca köy - imranlı - sivas
1928 k: ağızgir
■ alevi kürd yerleşimi (zerikan aşireti).
■ © 29.09.1866 vaktiyle babası ali'yi katleden koçgiri aşireti'nden hızır'ın kardeşi iboş ile oğlu ali'nin bu defa kendisini tehdit ettiklerinden bahisle adıgeçenlerin dersaadet'e celbiyle murafaa talebinde bulunan zarikanlı aşireti'nden ve beydağı'na tabi ağargir karyesi sakinlerinden mehmed'in iddia ve talebi hususunda lazım gelen muamelenin icrası. (1. istida) deyar heyran
karacahisar köy - imranlı - sivas
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).
sinek köy - imranlı - sivas
■ alevi kürd yerleşimi (zerikan aşireti).

aydın köy - imranlı - sivas
1928 k: kürd yenice
■ alevi yerleşimi (zerikan aşireti).



aşiretin dahil olduğu ocaklar:
kureyşan ocağı
şah kalender ocağı
baba mansur ocağı