12 eylül dönemi idamları

ofansif sol bek ofansif sol bek
12 eylül 1980'de yönetime el koyan askeri cunta, kendine meşruiyet kazandırmak, gücünü göstermek ve toplumu "ıslah etmek" için idam dosyalarını hızlıca geçirmeye başladı. bu dönem arşa çıkan hukuksuzluklar nedeniyle kimi adi suçlular da sırf askeri darbe yönetimince idam edildi diye masum olarak algılanır oldu. örneğin, sırf topluma gözdağı vermek, "asker vuracak denli beyni yıkanan liseli genç" edebiyatıyla darbecilere meşruluk kazandırmak için, üstelik suçu kesin olmadığı halde idam edilen 16 yaşındaki erdal eren ile altı yaşındaki çocuğa tecavüz edip öldüren hüseyin çaylı denen pedofil, kimi şuursuzların gözünde "darbecilerin idam ettikleri insanlar" olarak eşitlenebiliyor. bu durumun önüne bir nebze bile olsa geçmek için, darbe döneminde idam edilen adli suçluların hikayelerini araştırıp farklı başlıklar altında yazdım. burada ise toplu bir liste çıkardım.

idam cezalarına ilişkin onama kararları, darbeden sonra farklı organlar tarafından alındı. bu kararlar;

* 12 eylül 1980- 25 ekim 1981 arasında milli güvenlik konseyi,
* 25 ekim 1981- 6 kasım 1983 arasında danışma meclisi,
* 6 kasım 1983- 25 ekim 1984 arasında türkiye büyük millet meclisi (tbmm)

tarafından alındı. aşağıda 1980-1984 yılları arasında idam edilen, adli veya siyasi toplam 50 kişinin listesi bulunuyor. parantez içinde belirtilenler, siyasilerin yargılandıkları, üyesi oldukları veya sempati duydukları örgütlerin isimleridir.

1 necdet adalı 7 ekim 1980 ankara sol görüşlü (thkp/c-kurtuluş)
2 mustafa pehlivanoğlu 8 ekim 1980 ankara sağ görüşlü (mhp)
3 serdar soyergin 25 ekim 1980 adana sol görüşlü (thkp/c-hdö)
4 erdal eren 13 aralık 1980 ankara sol görüşlü (tdkp)
5 cevdet karakaş 4 haziran 1981 elazığ sağ görüşlü (mhp)
6 veysel güney 10 haziran 1981 gaziantep sol görüşlü (devrimci yol)
7 ahmet saner 25 haziran 1981 istanbul sol görüşlü (mlspb)
8 kadir tandoğan 25 haziran 1981 istanbul sol görüşlü (mlspb)
9 mustafa özenç 20 ağustos 1981 adana sol görüşlü (devrimci yol)
10 ismet şahin 20 ağustos 1981 istanbul ?
11 seyit konuk 13 mart 1982 izmir sol görüşlü (tkep)
12 ibrahim ethem coşkun 13 mart 1982 izmir sol görüşlü (tkep)
13 necati vardar 13 mart 1982 izmir sol görüşlü (tkep)
14 fikri arıkan 27 mart 1982 ankara sağ görüşlü (mhp)
15 sabri altay 23 nisan 1982 sakarya adli hükümlü
16 cengiz baktemur 30 nisan 1982 elazığ sağ görüşlü (mhp)
17 şahabettin ovalı 12 haziran 1982 sinop ?
18 ednan kavaklı 18 haziran 1982 tokat adli hükümlü
19 ali bülent orkan 13 ağustos 1982 ankara sağ görüşlü (mhp)
20 veli acar 13 ağustos 1982 ısparta adli hükümlü
21 eşref özcan 19 ağustos 1982 kayseri adli hükümlü
22 halil fevzi uyguntürk 29 aralık 1982 afyonkarahisar adli hükümlü
23 kazım ergün 29 aralık 1982 konya adli hükümlü
24 muzaffer öner 29 aralık 1982 amasya adli hükümlü
25 adem özkan 13 ocak 1983 balıkesir adli hükümlü
26 hüseyin çaylı 13 ocak 1983 afyonkarahisar adli hükümlü
27 osman demiroğlu 13 ocak 1983 antalya adli hükümlü
28 ahmet mehmet uluğbay 22 ocak 1983 konya adli hükümlü
29 ali aktaş 23 ocak 1983 adana sol görüşlü (tkp/ml hareketi)
30 duran bircan 23 ocak 1983 denizli adli hükümlü
31 levon ekmekçiyan 29 ocak 1983 ankara ermeni milliyetçisi (asala)
32 ramazan yukarıgöz 29 ocak 1983 kocaeli sol görüşlü (thkp/c üçüncü yol)
33 ömer yazgan 29 ocak 1983 kocaeli sol görüşlü (thkp/c üçüncü yol)
34 erdoğan yazgan 29 ocak 1983 kocaeli sol görüşlü (thkp/c üçüncü yol)
35 mehmet kambur 29 ocak 1983 kocaeli sol görüşlü (thkp/c üçüncü yol)
36 ahmet kerse 30 ocak 1983 gaziantep sağ görüşlü (mhp)
37 rıdvan karaköse 5 şubat 1983 konya adli hükümlü
38) süleyman karaköse 5 şubat 1983 konya adli hükümlü
39) cavit karaköse 5 şubat 1983 konya adli hükümlü
40) fatih laçingil 24 şubat 1983 edirne adli hükümlü
41) fayık güngörmez 24 şubat 1983 gaziantep* adli hükümlü
42) mustafa başaran 30 mart 1983 edirne adli hükümlü
43) hüseyin üye 30 mart 1983 aydın adli hükümlü
44) şener yiğit 20 nisan 1983 ısparta adli hükümlü
45) cafer aksu altuntaş 20 nisan 1983 ordu adli hükümlü
46) abdülaziz kılıç 26 mayıs 1983 edirne adli hükümlü
47) selçuk duracık 5 haziran 1983 izmir sağ görüşlü (mhp)
48) halil esendağ 5 haziran 1983 izmir sağ görüşlü (mhp)
49) ilyas has 7 ekim 1984 izmir sol görüşlü (devrimci yol)
50) hıdır aslan 25 ekim 1984 burdur sol görüşlü (devrimci yol)

?: 1981 yılında idam edilen ismet şahin ve 1982 yılında idam edilen şahabettin ovalı, kimi kaynaklarda sağ görüşlü, kimi kaynaklarda adli suçlu olarak geçtiği için onlarla ilgili kesin bir ifade kullanmaktan kaçınarak soru işareti koydum.

*: 24 şubat 1983'te idam edilen fayık güngörmez'in idam edildiği kilis cezaevi, o tarihlerde gaziantep il sınırlarının içindeydi. kilis, bu idamın gerçekleşmesinden 12 yıl sonra, 6 haziran 1995'te gaziantep'ten ayrılarak il oldu. idamın gerçekleştiği tarihte gaziantep'e bağlı olduğu için o dönemki isimlendirmeyi kullanmayı tercih ettim.