14 ekim 1973 genel seçimleri

ofansif sol bek ofansif sol bek
12 mart 1971 muhtırası sonrası yapılan ilk genel seçimler.

seçimlere solda cumhuriyet halk partisi, yeni lideri bülent ecevit'in öncülüğünde giriyordu. ecevit, ara rejimin başlangıcında muhtırayı destekleyen, hatta chp'li nihat erim'in başbakanlığına rıza gösteren, hatta darbe hükümetine bakan vermeyi kabul eden genel başkan ismet inönü'ye tepki göstererek genel sekreterlikten istifa etti. ancak, genel başkan seçilir seçilmez yaptığı ilk iş, ferit melen başbakanlığında kurulan darbe hükümetine bakan vermek oldu. ecevit, partinin '60'ların ikinci yarısından itibaren yöneldiği ortanın solu politikasının temsilcisi ve sembol ismiydi. kitlelere düzen değişikliği vaat ediyor, alanlarda "ne ezilen, ne ezen, insanca, hakça bir düzen", "toprak işleyenin, su kullananın" gibi şiarları seslendiriyordu. solda chp'nin dışında, alevi partisi olarak bilinen, işadamı mustafa timisi'nin genel başkanlığını üstlendiği türkiye birlik partisi de seçimlere katıldı.

sağda ise çok parçalı bir durum vardı. 12 mart ile iktidardan ayrılmak zorunda kalan, ama darbe hükümetine verdiği bakanlarla fiili iktidar ortağı olma konumunu sürdüren adalet partisi, 1970 yılında bölünmüştü. ayrılanlar, yassıada avukatlarından eski tbmm başkanı ferruh bozbeyli'nin öncülüğünde demokratik parti'yi kurmuşlardı. bozbeyli, kısa sürede merkez sağın simge isimlerinden eski başbakan adnan menderes'in oğulları yüksel, mutlu ve aydın menderes ile eski cumhurbaşkanı celal bayar'ın kızı nilüfer gürsoy'u etrafında toplamayı başarmıştı. bayar da gittiği her yerde dp için oy istiyordu. dp dışında siyasal islamcı milli selamet partisi de ap'nin oylarına göz dikmişti. 12 mart'ta şeriat istediği gerekçesiyle kapatılan milli nizam partisi'nin devamı niteliğindeki msp, düzenin sağdan bir eleştirisiyle seçimlere giriyor ve o güne dek dp-ap çizgisinde yer alan cemaatlerin tabanına hitap ediyordu.

sağda ap'den ayrılanların dışında üç parti daha seçimlere giriyordu. bunlar, 27 mayıs'ın simge isimlerinden alpaslan türkeş'in liderliğindeki milliyetçi hareket partisi, ortanın solu politikasına tepki göstererek chp'den ayrılan turhan feyzioğlu liderliğindeki sağ kemalistlerin cumhuriyetçi güven partisi ve eski genelkurmay başkanı cemal tural'ın başkanlığındaki millet partisi idi. bu partilerden mhp, 12 mart'tan önce antikomünist paramiliter bir örgüt olarak adından söz ettirmişti.

14 ekim 1973 akşamı sandıklar kapandığında ise chp, 12 yıl sonra ilk kez sandıktan birinci parti olarak çıkmıştı. sağ oylar bölünmüş, ap güç kaybetmiş ve bir önceki seçime oranla oyları altı puanlık bir artış gösteren chp iktidar olmuştu. iktidar olmuştu olmasına ya, bu meclis aritmetiği ile chp'nin tek başına iktidar olması olanaksızdı. tam da o sıralarda sağ partiler arasında yaşanan çelişkilerden faydalanarak msp ile bir koalisyonu denedi. başta ap ile koalisyonu istediği için chp'nin teklifini reddeden msp, ap ile bir koalisyonun olanaksızlığını anlayınca chp ile koalisyon hükümeti kurmayı kabul etti.

partilerin aldıkları oylar, oy oranları ve milletvekili sayıları şu şekildedir:

1. cumhuriyet halk partisi- 3.570.583 %33.3 185 milletvekili
2. adalet partisi- 3.197.897 %29.8 149 milletvekili
3. demokratik parti- 1.275.502 %11.8 45 milletvekili
4. milli selamet partisi- 1.265.771 %11.8 48 milletvekili
5. cumhuriyetçi güven partisi- 564.343 %5.2 13 milletvekili
6. milliyetçi hareket partisi- 362.208 %3.3 3 milletvekili
7. bağımsızlar- 303.218 %2.8 6 milletvekili
8. türkiye birlik partisi- 121.759 %1.1 1 milletvekili
7. millet partisi- 62.377 %0.5