2022 iran isyanı

1 /
atkısıyla dolaşan adam atkısıyla dolaşan adam
mahsa amininin 16 eylül'deki ölümüyle başlayan ve devam eden isyandır.

iran'ın kürdistan eyaletinde ikamet eden 22 yaşındaki mahsa amini , tatil yapmak için geldiği tahran'da başörtüsünü "düzgün" bağlamadığı gerekçesiyle ahlak polisi tarafından gözaltına alınmış ve komaya sokulana kadar dövülmüştü. sonrasında yatırıldığı hastanede can vermişti.

aynı gece cenazeyi beklerken hastanenin avlusunu işgal eden mahsa'nın yakınları ise bu katliama tepkilerini gösterdikleri için yine polis tarafından taciz edilmişti.

ve orada ipler koptu. mahsa amini'nin katliyle başlayan eylemler i̇ran kürdistan'ındaki kadınların başörtülerini ateşe atmalarıyla bir isyana dönüştü. kısa süre içinde mahsa'nin memleketinden de çıkıp iran'ın büyük şehirlerine, eyaletlerine kadar yayıldı.

cumhurbaşkanı i brahim reisinin de yurt dışında olması sebebiyle gafil avlanan devlet güçleri, bu isyana hazırlıksız yakalandı ve isyanı bastıramadı.

ve bugün de iran gazoz gibi çalkalanmaya devam ediyor.

twitter.com

bundan 15 sene evvel cumhuriyet mitinglerinde arzı endam edenler türkiye iran olmayacak demişlerdi… onları şöyle alalım:

twitter.com
dumrul dumrul
vallahi daha önce aklıma gelmemişti. halkın gazı alınacakmış. gezideki gibi... bunu hemen iranlılara da söyleyelim gazları kaçmadan isyanı bitirsinler.

yani iranlıların gazları alınmasa ne olacak mesela? tepkilerini sandığa mı saklayacaklar? isyan etmeyince ne olacak? mollalar bir sabah uyanıp "ya biz galiba kadınlara biraz haksızlık ediyoruz saçları görünüyor diye eziyet etmeyelim" mi diyecekler? "ateistleri ya da eşcinselleri asmayalım, kırbaçlamayalaım, hapsetmeyelim" mi diyecekler? "insanları biraz salalım da ifade özgürlüklerini doya doya kullansınlar" mı diyecekler?

sanırsın ki iranda iyi bir bok oluyor da önümüzdeki 5 - 10 yıl iran bu isyan yüzünden daha kötüye gidecek.

bir halkın haklı isyanıyla aynı devirde yaşayıp da bundan ilham almayan, bundan heyecan duymayan kişide ciddi bir sorun vardır. bence bir doktora filan görünün arkadaşlar.


klen mist klen mist
şeriat kadıların, mollaların değil. iran olsun, arabistan olsun. benzeri ülkelerde işler halen kabile anlayışıyla yürür.
sen kim olursan ol, bizden birini mi öldürdün? karşılığında onun katilinin ölmesini talep ederim ve ölür, kısas var ama iran ahlak polisi karşıda olunca devlet kısas uygulanacak adam çıkarmadı, olay burada patlıyor, kadının ailesi haklı olarak kısas talep ediyor ama devlet kem küm... bu sefer ailenin yakınları, yakınların yakınları ve onların yakınları derken zaten herkes akrabadır bir yerde, ve adaletsizlik şah, molla dinlemez. kabileler birleşip o ülkeyi yıkar, yıkmazsa zaten orada adalet bozulmuş, şeriat falan kalmamıştır.
velhasıl kazın ayağı başörtüsü falan değil, bu kadını kim öldürdüyse aynı şekilde ölmeliydi, bu olmayınca onlarca kişi öldürürldü ve iş devlet terörüne döndü. kesin toparlanır ama kısas uygulanacak, çok kelle gidecek ahlakçılardan, adalet bunu gerektiriyor, halkın talebi bu.
iran krallık değil, cumhuriyet değil, yasa vicdanlarda belli. protestoculardan taraf olarak, cana can diyorum. ilgili bütün ahlakçılar aynı şekilde katledilmeli, to me tabi ben kimseyim.
gulhane parkindaki ceviz agaci gulhane parkindaki ceviz agaci
meşhed firdevsi üniversitesi'ndeki kadın öğrenciler, erkek öğrencilerin de yoğun desteğiyle kendilerine dayatılan baş örtülerini çıkartıyorlar:

twitter.com

iran'da son yirmi yılda çok eylem oldu ve hiçbiri başarıya ulaşamadı. çok sayıda insan bu eylemlerin de aynı şekilde sonuçlanacağını düşünüyor. ancak yılların birikmişliğini göz ardı ediyorlar. önceki yıllarda olan bitene rağmen sokaklara çıkma cesaretini gösteren kitleler daha önce neler yaşadıklarını, başlarına neler gelebileceğini, dünyadaki herkesten daha iyi biliyorlar.
kulübeninverandası kulübeninverandası
daha önceki eylemler gibi başarıya ulaşacağını düşünmüyorum ha i̇ran'daki oligarşik ve teokratik düzen yıkılsın ve seküler ve demokratik bir düzen kurulsun isterim ama bu isyanın başarıya ulaşacağını düşünmüyorum.
dumrul dumrul
isyan, baş kaldırma, itaat etmeme anlamına gelir. dolayısıyla bir isyanın başarısı ve başarısızlığı bir devrimin başarısı ya da başarısızlığı gibi kesin çizgilerle ayırt edilemez. devrimler giriş - gelişme - sonuç şeklinde ilerlemek zorundadır. isyanlar böyle değildir. isyanlar arasında ezici çoğunlukla bir devamlılık ilişkisi vardır. orada ölçüt olarak sokağın hafızasını kullanırız. bir devamlılık ilişkisi olup olmadığını da kitlenin bilinçli ya da bilinçsiz olarak kullandığı taktiklerden, ruh hallerinden, yayılma biçimlerinden anlayabiliriz. incelediğimiz zaman 1999 seattle isyanı, 2008 yunan isyanı, 2013 gezi ve 2022 iran isyanları arasında dolaysız bir bağ olduğunu görebiliriz. o zaman isyanın başarısı açısından karşımıza özgün bir ölçüt çıkar. bu zincir bu haliyle devam edebildiği sürece bu isyanların tamamı sokağın hafizasını yaratabilmesi açısından başarılı olmuş demektir.

isyanların bir diğer özelliği kendi kültürlerini yaratabilme becerisine sahip olmalarıdır. yani isyanlar politik kırılmalardan önce kültürel kırılmalar yaratırlar. politik kırılma isyanı çok geriden takip eder. olaylar "sabah kalktım, elimi yüzümü yıkadım, kahvaltımı edip dışarı çıktım" kesinliğinde gelişmez. isyanı takip eden dönemdeki gelişmeleri dikkatle izlemeden hangi olayların arasında sebep sonuç ilişkileri olduğunu ya da olmadığı anlayamazsınız.

kitlesel isyanlar heterojen kitlelerin eseridir. dolayısıyla bunların ortak talepleri, beklentileri yoktur. fakat insanlar kendi talepleri ve beklentilerine göre belli başarı ölçütleri koyarlar. bu ölçütlere göre de isyanın başarılı ya da başarısız olduğunu söylerler. benim iran isyanından beklentim bugünden yarına mollaların devrilmesi değil. senin beklentin mollaların devrilmesi ise isyanı sonuçları itibariyle farklı değerlendirirsin.

gezi'de "3 gün daha dayanırsak" geyiği vardı. bazıları isyan sonucu erdoğan'ın istifa etmesini, bekleyecek kadar saf olabildiler. üç beş kişilik bir sol grup da gezi'den "geçici devrim hükümeti" çıkmasını bekliyordu. bazıları gözümüze gözümüze polise kitap okuyan, baklava dağıtan embesilleri sokmaya çalıştı.

sonuçlar itibariyle bakarsanız baklavacı dangalaklar açısından gezi sonuç almıştır. bütün o kitle sağı, solu, islamcısı, ülkücüsü bikbik birleşti mi birleşti. sandıkta hep birlikte kuyruğa girdiler mi? girdiler. ülkücü meral, sosyal demokrat kemal, islamcı temel, liberal gültekin, osmanlı çocuğu ak ahmet ve liberal- islamcı ali'nin aynı masa etrafında toplaşması ile gezi arasındaki bağı görmüyor muyuz? gezi'de polisin üstüne yürüyen aslan gibi çocukları bu şekilsiz, vıcık vıcık masadan umut dilenmeye ve ellerinde oy pusulası ile kuyruğa girmeye iten neden ne? gezi'ye o gözlükten bakarsan ortada büyük bir politik "başarı" var. gezi'ye geçici devrim hükümeti arayanların gözlüğünden bakarsan büyük bir başarısızlık var.

ben ise bir isyanın somut olarak nasıl sonuçlanacağı ile ilgilenmiyorum. bir isyan kazara farklı bir yöne evrilip devrime de dönüşebilir. bu devrim çok olumlu sonuçlar da üretebilir çok olumsuz sonuçlar da üretebilir. isyanları buradan değerlendirmeyi doğru bulmuyorum. 1848 avrupa isyanları somut sonuçlar üretti. pek çok yerde iktidarları değiştirdi. ama kendi zincirini yaratamadı. benzer özellikler gösteren benzer isyanlara yol açmadı. oradaki politik değişim isyanın başarılı olduğu anlamına gelmiyor. işçi sınıfı bütün avrupa'da feodal devletlere karşı ayaklanmış ve pek çok yerde feodal iktidarlar yıkılıp burjuvazinin iktidarları kurulmuş. politik sonuç açık mı? açık. işçiler onun için mi ayaklandılar? hayır. bu politik değişimlerin sonucunda sokak baş rolden düşüp figüranlığa itildi mi? itildi. bitti. isyanın başarısızlığını gösteren şey budur. devletler bir isyanı kanla da bastırabilir. sen sokaktan geçici olarak çekilmek zorunda kalabilirsin ama isyan sen sokaktan umudu kestiğin zaman başarısızlığa uğrar. boyun eğdiğin ve köleliği kabul ettiğin zaman bozguna dönüşür. türkiye'y bırak, iran'daki vatandaş isyan ettiğinde bile gezi'de "ilk üç gün" şey yapan türk telaşa kapılabiliyorsa bizim helvamız yenmiş, bitirilmiş, sofra da toplanmıştır. sen tatlış bir ev zencisi olduktan sonra akp gitse ne olur gitmese ne olur?

tr.instela.com

1968 isyan hareketi somut politik değişimler yarattı mı? ilk on hatta yirmi yıl hayır. 68 isyanı ne yaptı? o devirde dinsel, siyasal ve kültürel muhafazakarlığın en tepede olduğu bir avrupa'da patladı ve özellikle kültürel ve dinsel muhafazakarlığı yerin dibine çaldı. onun yarattığı politik değişimler çok sonradan geldi ve 68'in politik sonuçları hiç de olumlu değildir. özellikle 90'larda avrupa'yı yöneten dalyarakların önemli bir kısmı 68 hareketinin içinde aktif olan kişilerdi.

özetle isyanların görevi kendi sürekliliğini sağlamaktır. iktidarı ele geçirmek değildir. isyancı kitle isyanın doğası gereği iktidarı ele geçiremez. isyanın sonucunda bir iktidar değişikliği olsa bile yeni iktidar dar ve çok daha homojen bir sekt olacaktır.

o zaman burada da her çeşit muhabbetin en başına, yani tanıma dönmemiz gerekir. çünkü her türlü ölçüt şeylerin tanımlarından çıkar. isyan başkaldırıdır. siyasal iktidarı devirerek seni normale döndüren bir mekanizma kurulduğunda isyan kesin olarak bozguna uğramış olur. bunu da götümüzden uydurmuyoruz. isyan'ın kelime anlamı, "baş kaldırı"dır, itaat etmeyi reddetmektir. sen bir noktada baş eğmeye başladıktan sonra kime baş eğdiğinin bir önemi kalmıyor. bu şekilde politik sonuçlar üretebilen bir isyan başarısızdır. politik sonuçlar üretmese de kendi sürekliliğini sağlayabilen bir isyan ise başarılıdır.

bence iran isyanı başarılı olacak. zaten o durgun havada çakan şimşek gibi değil. senelerdir çakıp duran irili ufaklı kıvılcımların sonucu ve devamı. yarın sönümlendiğinde öbür gün başka bir yerde yine patlayacak. dün isyanın vesilesi ekmek zammı ya da elektrik kesintisiydi, bugün gencecik bir kadının katledilmesi ama işin temelinde sürekli sıkıştırılıp durduğu için patlayıp duran bir özgürlük arzusu var. mollalar tabii ki devrilsin. alayının ağaçlarda dizi dizi sallandırılmasını görebilmek çok güzel olurdu. ama benim neyi isteyip istemediğim bir şey, isyanın kendi doğası başka bir şey. bir şeyi anlamak için kullanacağımız ölçüt bizim paşa gönlümüz olamaz ki.

sonuçta mollalar devrilsin de gerisi sıkıntı değil ölçütüne saplanırsak o iş çok sakat yerlere gider:

"mollaları devirmek istiyorsak tepkimizi sandığa saklayalalım abi. endişeli mollalar ağlamasın şeker de yiyebilsinler... "
gulhane parkindaki ceviz agaci gulhane parkindaki ceviz agaci
"görüntüler i̇ran'ın karac bölgesinden; öğrenciler sokaklardalar."

twitter.com

"görüntüler tebriz üniversitesi tıp fakültesi'nden; öğrenciler slogan atıyorlar: "kürdistan'dan tebriz'e kadar her yer yolsuzluk ve ayrımcılık!"

twitter.com

"görüntüler buşehr tıp fakültesi'nden; öğrenciler şerif üniversitesi'nde olanlara tepki gösterip "özgürlük bizim hakkımız!" diyorlar."

twitter.com

"görüntüler i̇ran'ın hurasgan üniversitesi'nden; öğrenciler slogan atıyorlar: "şerif üniversitesi'nin öğrencilerini öldürdüler ama mahsa'yı (amini) öldürmedik diyorlar!"

twitter.com

"i̇ran'da radikal muhafazakarların ve şii mezhebinin kalesi olan horasan razavi ilinden çarpıcı bir görüntü; kadınlar i̇mam humeyni ve ayetullah hameneyi'nin resimlerine basarak slogan atıyorlar: "tecavüz, cinayet, bu velayete (velayeti fakih) ölüm!"

twitter.com
dumrul dumrul
salt bir gıdım özgürlük istedikleri için bu insanları katlediyorlar.

twitter.com

kimse azıcık bile neşe hissetmesin, biraz mutlu olamasın, azıcık özgür olamasın diye ortalığı kana bulayan yaratıklarla aynı dünyada yaşıyoruz.

sen bunlara boyun eğecek misin eğmeyecek misin? sen bunlarla uzlaşacak mısın uzlaşmayacak mısın? tek soru bu. tek kavga bunun kavgası.
anabacı vokke anabacı vokke
nereye gider, sonu ne olur hiç bilemiyorum. iran'dan uzaktayız sonuçta... ama ak götü kara götü ortaya çıakrtan bir turnusol oldu. o açıdan olumlu...
1 /