7 ağustos 1982 esenboğa havalimanı saldırısı

ofansif sol bek ofansif sol bek
asala tarafından gerçekleştirilen, 1'i saldırgan 10 kişinin ölümü ile sonuçlanan saldırı.

arka plan

saldırıyı gerçekleştiren asala örgütü, 1970'lerin ikinci yarısından itibaren türkiye'nin yurtdışındaki diplomatlarına yönelik gerçekleştirdiği suikast eylemleriyle ismini duyurmuştu. bağımsız ermenistan devletinin kurulması, türkiye'nin ermeni soykırımını tanınması ve tazminat ödemesi gibi amaçlara sahip olan örgüt, silahlı eylemler yoluyla ses getirmeye ve böylece dünya kamuoyunun dikkatini bu meseleye çekmeye çalışıyordu.

1980'lere gelindiğinde türkiye'de idare, 12 eylül 1980 askeri darbesi ile ordunun eline geçmişti. idareye el koyan ordu, başbakan olarak eski deniz kuvvetleri komutanı emekli oramiral bülent ulusu'yu atamıştı. devletin başındaki isim ise genelkurmay başkanı ve milli güvenlik konseyi başkanı sıfatıyla orgeneral kenan evren'di. evren'in damadı erkan gürvit, mit'te etkin bir görevdeydi ve asala ile mücadeleyi koordine eden isimlerin başına geliyordu. gürvit, 12 eylül'den sonra asala ile mücadele etmesi için, türkiye'de karıştıkları çeşitli kitle katliamları ve siyasi cinayetlerden ötürü aranır durumda olan bazı tanınmış ülkücülerle bağlantı kurdu.

1982'ye dek türkiye'de hiçbir silahlı eyleme girişmemiş olan, türkiye'de bir kitle tabanına da sahip olmayan asala, darbe koşullarının hüküm sürdüğü türkiye'de gücünü göstermek amacıyla sansasyonel bir eylem planına girişti. hedefte başbakan bülent ulusu vardı.

saldırı

saldırının ankara etimesgut askeri havaalanı'na yakın bir yerde gerçekleşmesi planlanmıştı. zira ulusu, o gün ankara etimesgut askeri havaalanı'na iniş yapacaktı. plana göre, başbakan ulusu, havaalanından ankara şehir merkezine giden yolda mevzilenen iki grup tarafından çapraz ateşe alınıp öldürülecekti. ama o gün hiç hesapta olmayan bir şey oldu ve başbakan etimesgut'a değil, esenboğa'ya indi. başbakanın bu hiç hesapta olmayan, nedeni de o anda anlaşılamayan değişikliği nedeniyle asala militanları bocaladılar. aceleyle esenboğa'ya giden asala militanları, havalimanına vardıklarında ulusu'nun oradan çoktan ayrıldığını gördü. bu arada gruplardan birisi havaalanının araç çıkışında beklerken, diğer grup ise uçak pistinin olduğu kısma doğru yönelmişti.

havalimanındaki bir güvenlik görevlisinin, militanlardan birinin sırtındaki çantanın ağırlığından dolayı kuşkulanmasından ötürü çantayı aramak istemesi, saldırının başlangıcı oldu. diğer asala üyesi, silahıyla havaya ateş açtı ve olaylar başladı. asala militanları, olay sırasında kaçan yolcu kalabalığına karışıp kurtulmayı denedilerse de başarılı olamadılar. militanlar, havalimanının kafeteryasında bulunan 20 yolcuyu rehin aldılar.

bir sinir harbinin ardından kolluk güçleri, havalimanının kafeteryasına operasyon düzenledi. çıkan çatışmada 6'sı sivil 10 kişi yaşamını yitirdi. ölenlerin içinde 3 de polis vardı. bunlardan birisi, ankara emniyet müdür yardımcısı hamdi yahyaoğlu idi. çatışma sırasında asala militanlarından zohrab sarkisyan öldürülmüş, levon ekmekçiyan yaralı yakalanmıştı.

saldırıda yaşamını yitiren siviller için hem devlet kaynakları, hem de asala'yı destekleyen kaynaklar, farklı iddialar ortaya atıyorlar. devlet kaynakları, saldırıda yaşamını yitiren sivillerin asala militanları tarafından katledildiklerini, hatta sivilleri katleden asala militanlarının "bizden bir milyon kişi gitmiş, sizden 25 kişi gitse ne olur" diye bağırdıklarını iddia ediyor. asala'yı destekleyen kaynaklar ise bu iddiaları reddediyor. asala'yı destekleyen kaynaklara göre, esenboğa'da yaşamını yitiren siviller, havalimanına operasyona giden kolluk güçlerinin açtıkları rastgele ateşle öldürüldüler. ayrıca, asala militanlarının, havalimanındaki sivillere "sizleri hedef almıyoruz. biz size düşman değiliz" şeklinde bir ajitasyon yaptığı ve sivillere zarar vermemek için özen gösterdikleri de yine aynı kaynaklarca iddia ediliyor.

yargılama

çıkan çatışmada yaralanan asala militanı levon ekmekçiyan, bir süre hastanede kaldıktan sonra tutuklanarak mamak askeri cezaevi'ne gönderildi. burada bizzat erkan gürvit tarafından sorgulanan ekmekçiyan'ın ağzından bir itirafname yayınlandı. bu itirafnameye göre, ekmekçiyan yaptıklarından pişmanlık duyuyor, asala üyelerine örgütten ayrılma çağrısı yapıyor, örgüte dair bildiği ne varsa anlatıyordu. özellikle basın, o güne dek türkiye cumhuriyeti'nin yakaladığı ilk asala üyesi olan ekmekçiyan'ın bu durumuna büyük bir ilgi gösteriyordu. ekmekçiyan ve "itirafları" her gün manşetlerdeydi.

ekmekçiyan'ın itiraflarının ne kadar gerçekçi olduğu ise hep tartışma konusu olmuştur. bazı kaynaklara göre ekmekçiyan, mamak'ta gördüğü işkencelere rağmen hiçbir itirafta bulunmamış, ondan laf alamayan devlet güçleri de ekmekçiyan'ın ağzından sahte bir itirafname yazarak basına dağıtmıştı. yine de ekmekçiyan'ın itirafçı olduğu haberi, kaldığı cezaevine çabuk ulaşmış, ekmekçiyan'ın mamak'taki siyasi tutuklular tarafından dışlanmasına neden olmuştur. zaten levon ekmekçiyan'la her hangi bir diyaloğa girmek, bir işkence nedeni sayılıyordu.

levon ekmekçiyan'ın yargılandığı esenboğa davası, 7 eylül 1982'de açıldı ve açıldığı gibi de kapandı. ekmekçiyan türkçe bilmiyordu ve mahkemesindeki savunması için kendisine, mit'e çalıştığı söylenen dikran kevorkyan isminde bir tercüman tutulmuştu. ankara sıkıyönetim mahkemesi'nde görülen tek celselik duruşmada ekmekçiyan, ülkenin bir kısım toprağını türkiye'den ayırmaya teşebbüs suçu ve esenboğa saldırısından ötürü idama mahkum edildi. cezası, 28 ocak 1983'te infaz edildi.

sonrası

esenboğa saldırısı, türkiye ermenileri patrikliği tarafından yapılan bir açıklamayla kınandı. saldırıdan üç gün sonra türkiye ermenilerinden artin penik isimli bir vatandaş, asala'nın eylemlerini protesto etmek için taksim meydanı'nda kendisini yaktı. penik, 15 ağustos 1982'de yaşamını yitirdi.

saldırının faillerinden biri olması nedeniyle idam edilen asala militanı levon ekmekçiyan'ın naaşı, uzun süre ankara cebeci asri mezarlığı'nda gömülüydü. ekmekçiyan ailesi, oğullarının naaşını istediklerinde ise ekmekçiyan'ın kemikleri yerine köpek kemiklerinin kendilerine verildiğini söylediler. insan hakları derneği'nin yürüttüğü çabalar sonucunda levon ekmekçiyan'ın naaşı, 2016 yılında ailesine verildi ve cenaze fransa'da defnedildi.

ermeni milliyetçi şair silva kaputikyan, 1987 yılında yazdığı gece duası isimli şiiri levon ekmekçiyan'a ithaf etti. ekmekçiyan, milliyetçi ermeniler arasında bir ulusal kahraman muamelesi görüyor.