abdülkadir cami baykut

ofansif sol bek ofansif sol bek



1877-1949 yılları arasında yaşayan türk asker ve siyasetçi.

1877 yılında dünyaya geldi. doğum yeri konusunda kesinlik olmamakla birlikte, bağdat'ta veya istanbul'da doğduğu sanılıyor. istanbul soğukçeşme askeri rüştiyesi (ortaokulu), kuleli askeri idadisi (lisesi) ve mekteb-i harbiye'de (kara harp okulu) öğrenim gördü. 1896'da muhalif görüşleri yüzünden fizan'a sürüldü. fizan'da müşir (mareşal) recep paşa'nın yaverliğini yaptı ve ondan himaye gördü. fizan'dayken ittihat ve terakki'nin örgütlenme çalışmalarına katıldı ve bölgeye sürülen gençleri örgütledi. 1903'te istanbul'a gelerek beşiktaş jimnastik kulübü'nün kurucuları arasında yer aldı. 5'te fransızların güneydeki canet vahasını işgale teşebbüs etmesi üzerine emrindeki bir birlikle canet'e gitti ve fransızların püskürtülmesinde rol oynadı. canet vahasındaki gat kasabasında kaymakam ve kumandan olarak bir süre kaldı. gat'ta kaldığı sürede kasaba halkının sosyal, ekonomik, politik ve günlük yaşantısını gözlemledi ve bu konuda notlar tuttu. ikinci meşrutiyet'in ilanından sonra askerlikten yüzbaşı rütbesiyle emekliye ayrıldı. 1908 ve 1912 seçimlerinde fizan mebusu seçilerek meclis-i mebusan'a girdi. bu arada sol düşünceyle tanıştı ve ittihatçılar içinde hizb-i terakki ismiyle bir sol kanat örgütlemeye çalıştı. hizb-i terakki girişiminin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine siyasetten uzaklaştı ve gazeteciliğe yöneldi. birinci dünya savaşı'nın başlamasından sonra izmir'de sansür memuru olarak görevlendirildi. mondros mütarekesi'nden sonra tekrar siyasete döndü ve izmir müdafaa-i hukuk cemiyeti'nin kuruluşuna katıldı. 8 ocak 1920 seçimlerinde aydın mebusu seçilerek meclis-i mebusan'a katıldı. istanbul'un işgalinden sonra tutuklanmamak için ankara'ya geçerek tbmm'ye katıldı. ilk tbmm'de aydın mebusu olarak dahil olan cami baykut, ayrıca mustafa kemal paşa başkanlığındaki icra vekilleri heyetinde (meclis hükümeti) dahiliye vekili (içişleri bakanı) olarak görev aldı. sol görüşlü olması ve rusya'daki bolşevik harekete sempati duyması nedeniyle mustafa kemal paşa ile arası açıldı. 3 mayıs-13 temmuz 1920 arasında dahiliye vekilliği yaptı. vekalet görevi bittikten sonra tbmm roma temsilcisi olarak italya'ya gönderildi. 1921'deki londra konferansı'na tbmm'yi temsilen katılan heyette yer aldı. uzun yıllar yurtdışında yaşadıktan sonra 1938'de türkiye'ye döndü. bazı sol görüşlü yayınlarda yazarlık, erenköy kız lisesi'nde fransızca ve robert kolej'de tarih öğretmenliği yaptı. içinde yer aldığı türkiye emekçi köylü sosyalist partisi girişimi başarısızlıkla sonuçlandı ve bu girişimi yüzünden tutuklanarak dört ay hapis yattı. tahliye olduktan sonra, 1946'da fevzi çakmak, kenan öner, tevfik rüştü aras, zekeriya sertel gibi isimlerle birlikte insan hakları derneği'nin kuruluşuna katıldı. 5 kasım 1949'da yaşama veda etti.

(bkz: 1920 osmanlı meclis i mebusanı)