atarca

jugis nomen jugis nomen
ing. (bkz: pulsar)

atarca, güneşten çok daha kütleli yıldızların süpernova patlamalarıyla yokoluşları sırasında çöken ve son derece yoğun merkezleri olan nötron yıldızlarının özel bir türüdür. süpernova patlamasından önce merkezdeki nükleer tepkimeler demir senteziyle sona eriyor. yani tümüyle demire dönüşmüş olan merkez daha fazla enerji üretemeyerek, kütleçekiminin baskısıyla çöküyor ve demir atomundaki protonlar elektronlarla birleşerek nötrona dönüşüyorlar. çöküş sonunda bir güneş kütlesinden daha fazla kütleye sahip olan ve büyük ölçüde nötronlarla ince demir bir kabuktan oluşan merkezin boyutları, 20-30 km çaplı bir küreye kadar küçülüyor. çöküş sırasında yıldızın taşıdığı açısal momentum, tıpkı kollarını vücuduna dolayan bir buz patencisinde olduğu gibi artıyor. çöküş,yıldızın manyetik alanının şiddetini de dünyamızdakinin milyarlarca, hatta trilyonlarca katına kadar çıkarıyor ve yıldız çevresindeki ortamdan aldığı yüklü paçacıkları (çoğu kez bir eş yıldızdan çalınan gaz) manyetik kutuplarında dışarı atıyor. nötron yıldızının manyetik kutupları, coğrafi kutuparından yani dönme ekseni kutuplarından biraz farklı yerde olunca (çoğu gökcisminde ve dünyamızda da olduğu gibi) manyetik kutuplardan çıkan ve çoğu kez radyo dalgaları biçimde yaylına ışınım, dönme ekseni etrafında bir halka çiziyor. bu halkanın bir noktası eğer bizim görüş açımızla kesişirse, noktanın görüş çizgimize geldiği her seferde bu ışınım yeryüzünden saptanıyor ve sonuçta yıldız, çok düzenli aralıklarda elektromanyetik dalga atımları (`pulse) yayan bir kaynak olarak algılanıyor.

kaynak: bilim ve teknik sayı/459
stairway to heaven stairway to heaven
büyük bir manyetik alana sahip olan ve çevrelerine ışınım yayan nötron yıldızlarıdır. bu yıldızlardan yayılan radyo dalgaları çok hassas bir saat görevi görmektedir. dünyada kullanılan saatler kütle çekiminin etkisi altında düşük hassaiyete sahiptir. ancak pulsarlar uzay boşluğunda hiçbir etki altında olmadan kendi başlarına sabit bir hızla dönmekte ve gönderdikleri radyo dalgaları gökbilimciler tarafından çok hassas hesaplamalarda zaman birimi olarak kullanılmaktadır.
aquila aquila
bu yapılar dev yıldızların, süpernova patlamalarının ardından kendi içlerine çökerek yaklaşık 20-30 km çaplı(ortalama bir şehir büyüklüğünde) bir küre içinde sıkışması sonucu, içlerindeki atom çekirdekleri ve elektronların birleşmesiyle büyük ölçüde nötron haline gelmiş malzemeden oluşan yıldızlardır. eksenleri etrafında çok hızlı dönen bu yıldızlardan bazılarının dönme hızları milisaniyelerle ölçülmektedir.
spaindustrial spaindustrial
iki nötron yıldızının da oluşturabilceği sistemlere verilen ad.ismi, periyodik olarak radyodalgası yaydığından pulse+ar dan türetilmiştir. türkçesi atarcadır.
ali kamber ali kamber
kısa aralıklarla kuvvetli radyo işaretleri gönderen bu gök cisimleri ilk keşfedildiklerinde, gelen işaretlerin dünya dışı yaşam belirtileri olabileceği düşünülmüştü. keşfedilen ilk atarcanın adı buna istinaden little green man 1 (lgm-1) konmuştu. meğersem fır fır dönen, dönerken sürekli radyo daglaları yayan ve gönderdiği dalgaların ekseni birkaç saniyede bir dünyayı kesen sönmüş yıldızlarmış bunlar. nitekim lgm-1'in adı da sonradan cp 1919 olarak değiştirilmiş.
tanrının kırbacı tanrının kırbacı
yabancı adı pulsardır. atarca bir uzay terimidir. bazı nötron yıldızları güçlü elektro manyetik dalgalar yayar. bu tarz nötron yldızlarına atarca denir. dünyadan incelendiğinde periyodik olarak yanıp sönen bir yıldız biçiminde görülür. muazzam bir hızla dönerler saniyede 1000 tur. yanlış okumadınız. bin tur.
ne içersen iç su iç ne içersen iç su iç
(bkz: #4781785)

ilk olarak antony hewish'in tasarladığı radyo teleskopla jocelyn bell isimli asistan tarafından saptanmış nötron yıldızı. bulunuşu carl sagan'ın contact / mesaj romanına esin kaynağı olmuş sanırım.
çilingir çilingir
bu o kadar ağır ama o kadar ağırdır ki, kütlesinden bir kova alabiliyor olsaydık 100 milyon milyar ton ağırlığında olabilirdi.

oluşmadan önce yani nötron yıldızı olma yoluna girmeden gidebileceği başka yollardan biri de kara delik olmaktır. koşullara göre değişiklik göstererek süpernova sonrası ya kara delik ya da nötrön yıldızı olurlar. ancak nötron yıldızları arasında atarca(pulsar) ve magnetar'lar oldukça etkileyici yıldızlardır.