blockchain

azwepsa azwepsa
dünyayı temellerinden sarsabilecek potansiyele sahip; çok da yeni olmayan, güçlü bir teknolojidir. en özet haliyle verinin tek bir veri tabanında değil pek çok veri tabanına dağınık halde tutulmasıdır. peş peşe eklenen veri bloklarının bir zincir oluşturmasıyla verinin şifrelenmiş halde, geçmişiyle beraber değiştirilemeyecek şekilde saklanmasıdır.

ilk önce bitcoin ile duyduğumuz bu teknoloji, merkezi bir noktada verinin tutulduğu her ortam için hızla yaygınlaşmaktadır.

bir sonraki giride biraz daha detay bulabilirsiniz.
azwepsa azwepsa
blockchain ya da blok zinciri çağımızın en büyük, en sarsıcı teknolojik gelişmelerinden biridir ve belki de, aynı amerika'nın keşfi gibi çağın gidişatına yön verecek olgulardan biridir.

blok zinciri nedir anlatmadan önce günümüzün dünyasına şöyle bir bakalım. kapitalist dünyanın ruhunu para ve para akışları oluşturur. dünyadaki varlığın %75'inden fazlasının karşılığının olmadığı bir finansal sistemde bu ruhu takip etmenin önemi ve zorluklarını hayal edebilirsiniz. ama dert etmeyin zaten tüm bu zorlukları bizler yerine yüklenen birileri var; bankalar.

bankaların yaptığı en önemli işlerden biri sizin finansal kayıtlarınızı tutmaktır. patronun maaşınızı yatırıp yatırmadığı, kredi kartınızla neler aldığınız, kaç taksit yaptırdığınız... bunun da ötesinde şirketler arası transferler, teminatlar, yatırımlar... bu bilgiler bankada tutulur. bankanın en değerli varlığı da budur. tek bir büyük veritabanında, duvarlar, korumalar altında tüm bu bilgiler saklanır.

bankalar, blockchain'in ilk darbesini yiyen kurumlardan biri olarak her zaman ilk verilen örnektir. ve aynı zamanda en fizibl örnektir. ancak iş modelinin kalbinde müşteri verilerini saklamak olan tek iş kolu değildir. mesela gsm operatörünüz sizin telefonunuzu nerede, ne kadar kullandığınızı, kimleri kimleri aradığınızı kayıt altına alır. elektrik dağıtım şirketi ne kadar elektrik kullandığınızı. sigorta şirketleri poliçe detaylarınızı...

tek ve merkezi bir veritabanı olmasının bir sakıncası var mı? ne var bunda? ne güzel kurulmuş bir sistem var ortada. elbette ancak bu sistemde tek bir database'in risk olduğunun farkında olmanızda fayda var. tüm bilgilere o sahip, en ufak bir hatada o hata orada kalır. siber saldırıların daimi hedefi. bir de şöyle bir ekstrem risk var: banka size eft yaptırdı. aldı 5.000 tl'nizi azwepsa'nın hesabına yatırdı. "ben öyle bir şey yapmadım" mı diyeceksiniz? adamın elinde kendi kurguladığı kayıtlar var. bu sizin benim gibi normal insanların başına gelebilecek bir şey değil gibi... ama bir aile kendisine para aklamak, usulsiz kredi sağlamak için banka kurmaya kalkamaz mı? orada kayıtlar üzerinde hilelerle kendine çıkar yaratıp olay patlayınca da tüm müşterilerini mağdur edemez mi? (bkz: imar bankası)

blok zinciri bu konuda ne yapıyor, o konuya gelelim. temel olarak blok zinciri şunu diyor: "öyle tüm bilgiyi tek bir yerde toplayıp tek bir kişinin kontrolüne, insafına bırakmak doğru değil. bilgiyi her yere dağıtalım". sık sık duymuş olabileceğiniz "de-centralization" kavramı bu. diyor ki, bir konuda bilgi, o konuyla ilgili herkesin katılımcı bir şekilde koruyabileceği bir altyapıya kavuşsun. madem finansal sistemden yararlanıyorsun, finansal sistemi bankalara bırakma onu sen de sırtla. katılımcı ol! işte buradan da "democratization of data" gibi bir kavram çıkıyor.

bir örnek üzerinden gidelim. mesela benim instela'daki yazarlık maaşım (aylık 3.500 tl alıyorum). bunu her ay wondrous bana sarı zarf içinde elden veriyordu. sadece onun ve benim haberimiz vardı. ama işin algısı vergisi, sigortası, primi derken bunu kayıt altına almak gereği oluştu. ödemeyi banka üzerinden yapmaya başladı ve banka her ay wondrous'un benim hesabıma para yatırdığı bilgisini kaydetmeye başladı. her ay, wondrous'un hesabından 3.500 tl'nin eksiltilerek benim hesabıma aktarıldığı bilgisi orada yazıyor. ancak bankanın sahibi olan radiance ile wondrous aralarında bir fiskos yapıyorlar. benim para gelmiş görünüyor ama gelmiyor. ya da hiç gelmiyor ama wondrous "yatırdım" diyor. bu meseleyi çözmek için napıyoruz, tüm sözlük yazarlarını içeri davet ediyoruz ve radiance'ı aradan çıkarıyoruz. şimdi hepiniz içeridesiniz. odada wondrous sarı zarfı uzatıyor. şlak şlak şlak flaşlar patlıyor, o anı hepiniz kaydediyorsunuz. paraları alıp sayıyorum tam diyorum. sonra siz de hepiniz tek tek elden ele aktarıp sayıyorsunuz. hepiniz teyit edip kendi önünüzde, kendiniz tuttuğunuz instela maaş defteri'ne kayıt açıyorsunuz. ama bitmiyor. wondrous ile biz odadan çıkarken ve maaş zammı üzerine hararetli bir görüşme yaparken sizler deftere yazdıklarınızı karşılaştırıyorsunuz. bakıyorsunuz; hepiniz aynı şekilde mi yazdı kaydı? arada tek tük yanlış yapanlar var. ama çoğunluk bir kayıtta uzlaşıyor ve herkes kendi defterine nihai olarak bunu yazıyor. ilk başta yanlış yazanlar da dahil. işte zincire bir veri bloğu kaydetmiş olduk.

olay aslında kısaca yukarıdaki örneğe benziyor. ama elbette ki bu kadar basit değil. öncelikle bir veri güvenliği var. tüm bu veri bloğu şifrelenmiş halde. o veriyi tutan herkes bu işin tüm detayına ulaşacak diye bir şey yok. veri gizliliği sağlanıyor. kullanım amacı değiştikçe de bu veri bloğunun muhteviyatı değişiyor. mesela bitcoin transferlerinde, blok içinde tarih, alıcı bilgileri, gönderici bilgileri gibi veriler varken akıllı sözleşme uygulamaları ve sigorta poliçelerinde ise şartlar olacaktır.

bu arada bir önemli konu da şu: blok "zinciri" deniyor. neden? çünkü tüm veri blokları kendinden önceki verilerin uç uca eklendiği zincire yeni bir halka olarak ekleniyor ve bu zincir tüm noktalarda bulunuyor. siz zincire yeni bir halka ekleyip yeni eklenen halkayı teyit ettiğinizde aslında onunla beraber tüm geçmiş bir kez daha teyit ediliyor. yani kimsenin geçmiş kayıtları değiştirme şansı da olmuyor.

tekrar dönelim bankalara ve bu sefer bitcoin'i alalım. bankalar size hesap açıp paranızı orada tutmanız durumunda bilgilerinizi kaydetmeye başlıyor. bitcoin sisteminde ise siz kendiniz bir cüzdan yazılımı sayesinde, email hesabı açar gibi, bir bitcoin hesabı oluşturabiliyorsunuz. bu hesaba da bitcoin ekleyebiliyorsunuz. bu sistemde "madenci" denilen kişiler var. (bkz: bitcoin madenciliği) bu kişiler işte tüm transferlerin kaydını tutan kişiler. sistemin kurgusu gereği, her blok kaydedildiğinde, o bloğu tutan madencilerden biri çekilişle seçiliyor ve çabalarının ödülü olarak hesabına bir miktar bitcoin veriliyor. verilen bitcoinler tamamen sistem tarafından oluşturulup, iş karşılığı olarak sisteme sürülüyor. bitcoin ile aşina olanlar bileceklerdir ki, darphaneden farklı olarak, oluşturulabilecek bitcoin'in de bir limiti var.

blok zincirinin en popüler uygulaması elbette bitcoin ama bununla sınırlı değil. asıl sarsıcı olan da bu. bloz zincirinin kullanılmaya başladığı ya da üzerinde çalışıldığı bazı alanları yazalım:

- ödeme işlemleri; (bkz: bitcoin) (bkz: altcoin)
- telif hakları
> > > > www.pledgemusic.com
> > > > www.bittunes.org
> > > >https://ujomusic.com/
- sigortacılık
> > > > www.dynamisapp.com
> > > > www.friendsurance.com
- bulut üzerinde dosya saklama
> > > > storj.io
> > > > sia.tech
- seçimler, oy kullanma. (bakın bu çok enteresan, estonya'da denendi)
> > > >
Nasdaq says Estonia e-voting pilot successful

- akıllı elektrik şebekeleri
> > > >https://www.newscientist.com/article/2101667-blockchain-grid-to-let-neighbours-trade-solar-power-in-australia/
- tedarik zinciri yönetimi (gümbür gümbür geliyor)
> > > > www.ibm.com
cryptoturk cryptoturk
blockchain 3 sene içerisinde hayatımıza ne kadar girecek, hangi sektörleri etkileyecek, nerelerde kullanılacak gibi soruları merak ediyorsanız, kpmg'nin blokzinciri araştırmasını analiz ettiğim videoyu izlemenizi öneriyorum.
benidearanızaalınallahsızlar benidearanızaalınallahsızlar
geçtiğimiz günlerde oyunlaştırma ile blockchain öğreten bir site keşfettim. hem blockchain ve kripto paralar hakkında yeni bilgiler edinebileceğiniz hem de keyifli vakit geçirebileceğiniz bir site. blockchain konusunda daha derin bilgilere erişmek istiyorsanız, aradığınız site tam olarak bu!