demeter

1 /
zeus zeus
hiç evlenmemiş olmamasına rağmen rahibeleri evlenecek olan gelin ve damatlara evlilik hakkında öğütler verirlerdi..
gulersem gulersem
bereket, bolluk tanrıçası olmasının yanı sıra özellikle ekili toprağın tanrıçası olarak dikkati çeker. tahıl ekip biçmeyi insanlara öğreten tarım tanrıçası konumundadır. kronos'la rhea'nın kızı olan demeter, zeus'la birleşmesinden persephone'yi doğurmuştur. persephone henüz bir genç kızken hades tarafından yer altı dünyasına kaçırılınca, üzüntüsünden perişan olan tanrıça yeryüzüne kışın gelmesine ve doğanın küsmesine neden olmuştu. zeus, doğanın dengesi bozulmaya başlayınca devreye girerek hades'ten persephone'yi yeryüzüne bırakmasını istemişti. uzun süren pazarlıkların ardından hades, yılın bir bölümünde persephone'nin yeryüzüne çıkmasına razı olmuştu. persephone yeryüzüne çıkınca demeter'in mutlu olması, baharın, bereketin gelmesine ve doğanın yeniden canlanmasına neden olur. persephone'nin yeryüzüne dönmesi yunanlılar tarafından tesmophoria adı verilen şenliklerle kutlanıyordu. mevsimlerin oluşumunu anlatan bu kaçırılma öyküsünde, demeter'in kızını araması sırasında tanıdığı bir erkek*** çocuğunu evladı gibi sevdiği ve ona tahıl yetiştirmeyi öğrettiği bilinmektedir. triptolemos kanatlı arabası ile kent kent dolaşarak insanlara tahıl üretimini öğretmiş ve demeter'e tapınmalarını sağlamıştır.
ağır hasarlı ağır hasarlı
doğa tanrıçasıdır(toprak,tarım,bereket).halası olduğu zeusla ensest ilişki yaşamış ve bunun bir meyvesi olarak persephone doğmuştur.daha sonra hades persephoneye aşık olur,kaçrır persephone de demeter de bu durum karşısında büyük tepki gösterirler çünkü ana kız birbirinden ayrılmak istemez.zeusa başvurulur sonuç olarak presphonenin yılın belli zamanları anası demeterle belli zamanları da kocası hadesle kalması kararlaştırılır.
çeşmenin tarih öncesinden kalma ıldırı köyünde bu kız kaçırma hikayesinin oyuna döküldüğü bir tiyatro vardır.diğer tiyatrolardan farklı olarak sahnenin arkasından başlayarak ortasında çıkan bir tünel vardır bu da persephonenin yok olup ortaya çıkışlarını betimlemek için kullanılır.
persipnei persipnei
persephone'nin dolayısıyla persipnei'nin annesidir. persephone yeryüzüne çıktığında bolluğu bereketi, baharı getirir bu abla. mevsimlerin tanrıçasıdır, ayrıca anne sevgisinin sembolüdür.
die for morrison die for morrison
daha antikçağ'da de-meter adı, kökenbilimsel olarak ge-meter sözcüğüyle açıklanıyordu. ge: yunanca'da "toprak" anlamı taşımaktadır.

demeter'in insanlara şifa niyetine bağışladığı kutsamalara, homeros'un şiiri hymnus'da "orgia" deniyordu. bu kelime "kutsal iş" anlamına geliyordu. ancak hıristiyanlık çağında o, adına leke sürülen "orgie" sözcüğüne dönüştü.

homeros'un i.ö. 7. yüzyılın sonlarında demeter'e dair kaleme aldığı metinden bazı parçalar:

güzel saçlı demeter'i öveceğim, onu, yüce olanı
tanrıçanın kendisini ve kalın kemikli kızını,
hades'in çaldığı, onu her yeri gören, gürleyen zeus'a armağan eden.
okeanus'un dolgun kızlarıyla oyununu oynadı ve
çiçekler kopardı; güller, nergisler, safran ve süsen çiçekleri ve
menekşeler ve sümbüller çimlerin yumuşak yatağında.
gaia çiçek yüzlü kıza tuzağı kurdu.
ama sevgiyi yalnızca çok olanların sahibine gösterdi; çünkü zeus öyle istedi.

....

kutsal tanrıça sordu;

helios, sen de korkuyorsun benden, bir tanrıçadan!
gerçekten sözlerle ya da davranışlarla
senin içini hiç ısıttım mı - kızım, benim doğurduğum,
güzel görünümlü, tatlı yaratığım - sesini duydum
sesle dalgalanan gökyüzünde - ona şiddet uygulanıyordu-
onu göremedim, ama sen parlıyorsun denizlerin üzerinde,
bütün ülkeden aşağıya, tanrısal gökyüzünden.
bana doğruyu söyle! benim tatlı çocuğumu gördün mü?
direneni benim onayım olmadan kim aldı ve kullandı?
tanrılardan hangisi? ölümlü insanlardan? ve şimdi kayboldu mu?

...

ama ben demeter'im, şerefli olan, en büyük mutluluklar,
tanrılara ve insanlara yardım için yaratılan!

...

böylece tanrıça konuştu, boy ve görünüş değiştirdi,
yaşını attı ve güzellik esti çevresinde,
zerafet akıyordu kokulu giysilerden
ışık saçılıyor ölümsüz bedeninden,
sarı saçlar omuzlarına düştü, o sabit
evi bir parıltı kapladı, şimşek gibi.
böyle terk etti salonu.
serafin serafin
demeter, yunan mitolojisinde mevsimlerin ve anne sevgisinin tanrıçası. homesros'un destanlarında, "güzel saçlı kraliçe" ya da "güzel örgülü demeter" diye geçer. ınsanlara toprağı ekip biçmesini öğreten bu tanrıçadır. ekinleri, özellikle de buğdayı simgeler.
hesiodos’a göre kronos’la rheia’nın kızı, ikinci tanrı kuşagındandır. tanrılar tanrısı zeus'un dördüncü evliliğini onunla yaptığı söylenir. bu evlilikten de yeryüzü ecesi persephone doğmuştur.
demeter, heykellerinde baygın bakışlı, sarı saçları omzuna dökülen, güzel bir kadın olarak gösterilirdi. sağ elinde bir buğday başağı, sol elinde de yanan bir meşale tutardı. roma mitolojisinde ona ceres denilirdi.
efsaneye göre, demeter'in bakireliyle övünmesine kızan hera, poseidon'nun aklına demeter ile birlikte olma fikrini sokar. demeter yanına gelen tanrı görünce bir kısrağa dönüşüp kaçmaya çalışır, ama poseidonda bir aygıra dönüşüp onu yakalar ve birlikte olurlar. bu birleşmeden persephone doğar. bir gün persephone arkadasları ile tarlada çiçek toplarken çayır birden ikiye yarilir ve yeraltı tanrısı hades, yeryüzüne çıkar. aşık olduğu persephone'u yeraltına kaçırır ve ona orada nar yedirir. ınanışa göre ölüler ülkesinde bir şey yiyen bir daha oradan çıkamaz. demeter kızını aramak için yollara düşer ancak onu hicbiryerde bulamaz. üzüntüsü öyle büyük olur ki hayata küser. sonunda her şeyi gö­ren ve bilen güneş tanrısı helios ona kızının yer altına kaçırıldığını söyler. bunun üzerine deme­ter olympos’tan kaçar, yüreği sızlayarak ıs­sız bir yere çekilir. onun küsmesiyle topra­ğın bereketi kalmaz, insanlar kıtlık tehlike­sine uğrarlar. zeus onu barıştırma­ya çalışır,hades’ten kızı geri vermesine.. ancak tanrı kadın yalvarmalara kulak vermez. bütün yalvarmalarının boşa gittiğini gören zeus, en sonunda persephone’nin yılın üç­te ikisini yani çiçek açma ve meyve zamanı­nı, anası demeter’in, geri kalan üçte birini, yani kışı da kocası hades’in yanında geçir­mesini kararlaştırır. böylelikle toprağa ye­niden bereket gelir. persephone her yeryüzüne çıktığında, demeter, yeryüzüne baharı getirir..
demeter - vikipedi bir gün persephone arkadaşları ile tarlada çiçek toplarken çayır birden ikiye yarilir ve yeraltı tanrısı hades, yeryüzüne çıkar. aşık olduğu persep... wikipedia
serafin serafin
demeter. homeros destanlarında "güzel saçlı kraliçe", "güzel örgülü demeter" diye anılan toprak ve bereket tanrıçası demeter (adını "ge-meter" toprak ana olarak açıkla­nanlar vardır) hesiodos’a göre kronos’la rheia’nın kızı, ikinci tanrı kuşagındandır t ab. 5). rheia’nın ilk kızı hestia’dan hemen sonra doğmuştur. öyküsünü kısaca şöyle an-kör hesiodos (theog. 911 vd.):



demeter’in de yatağına girdi zeus.

canlıları doyuran, tarlalar tanrıçasının.

ak kollu persephone’yi doğurdu demeter,

yeraltı tanrısı aidoneus

kaçırdı onu anasının koynundan

ve bilge zeus bıraktı kızını ona.



demeter ekinleri ve özellikle buğdayı simgeler, onun tek efsanesi mevsimleri simgeleyen bir efsanedir. bu efsane yunan dünyası-am daha çok buğday üreten bölgelerinde ge-işmiş, tutunmuştur. en çok tapıldıgı yerler eteusis ve sicilya ovalarıdır, ama tapımına girit’te, trakya’da ve peloponnesos’ta rastla­nır.

demeter tapımında da, efsanesinde de kızı persephone’den ayrılmaz. kimi zaman "ko­re" (genç kız) adıyla anılan persephone ile demeter’e "iki tanrıça" denir. persepho-ne’nin aidoneus, yani yeraltı tanrısı hades tarafından kaçırılması demeter kültünün de merkezindedir, tanrıçanın eleusis’te kutlanan myster’lerinde de bu efsanenin derin sırlarına ermekle demeter erenleri arasına karışılırdı.



bu efsaneyi e. peterich’in "küçük yunan mitologyası"nda (m. eg. b. yayınları, çeviren s. baydur) anlatıldığı gibi alalım:

"persephone bir gün oyun arkadaşlarıyla birlikte çayırda çiçek toplarken birdenbire yer yarılmış, tanrı hades arabasıyla dışarı çıkagelmiş, kızı yakaladığı gibi kaçıp gitmiş. ümitsizlikten ne yapacağını bilmeyen tanrı ana, kızını araya araya bütün dünyada dolaş­madık yer bırakmamış. sonunda her şeyi gö­ren ve bilen güneş tanrı helios kore’nin bu­lunduğu yeri söylemiş. bunun üzerine deme­ter olympos’tan kaçmış, yüreği sızlayarak ıs­sız bir yere çekilmiş. onun küsmesiyle topra­ğın bereketi kalmamış, insanlar kıtlık tehlike­sine uğramışlar. zeus boşuna onu barıştırma­ya çalışmış, boşuna hades’ten kızı geri vermesini istemiş: tanrı kadın yalvarmalara kulak vermiyor, kendisine hades’in sunduğu nar meyvesini yemiş olan persephone bu sevgi büyüsüyle yeraltı hâkimine bağlanmış bulunuyormuş. bütün yalvarmalarının boşa gittiğini gören zeus, persephone’nin yılın üç­te ikisini yani çiçek açma ve meyve zamanı­nı, anası demeter’in, geri kalan üçte birini, yani kışı da kocası hades’in yanında geçir­mesini kararlaştırmış. böylelikle toprağa ye­niden bereket gelmiş.

sıkıntılarla dolu bu dolaşmaları sırasında demeter bir kocakarı kılığına girmiş olarak eleusis kralı keleos’un evine uğramış. kralın karısı metaneira karşısındakinin tanrı olduğu­nu anlayamamış. demeter’e oğlu demo-phon’u bakmak, büyütmek üzere vermiş. de­meter bir tanrı besliyormuş gibi çocuğu nek­tar ve ambrosia ile beslemiş. bir gün metane­ira sütnineyi çocuğu alevler içine tutarken ya­kalamış. çok korkmuş olan kraliçeye tanrıça kim olduğunu söylemiş, büyük bir işi bozduğunu bildirmiş: demophon alevler içinde bü­tün dünya bağlarından kurtulup temizlenerek tanrı olacakmış; şimdiyse bir ölümlü olarak kalmış.

başka masallara göre, demophon’un er­kek kardeşi triptolemos tanrının evlatlığıy-mış. triptolemos kanatlan bulunan sihirli bir arabayla bütün dünyayı dolaşıyor, insanlara tarla bakımını ve demeter tapımını öğreti-yormuş. anlatıldığına göre, tanrı kadının kendisi keleos’la oğullarına eleusis’teki de­meter tapınağını kurmak öğüdünü vermiş. bu tapınağın mysteria denilen gizli tapımı bütün eskiçağ boyunca büyük bir saygı görü­yordu" (eieusis, keleos, metaneira, tripto­lemos).



demeter’in iasion adlı bir ölümlüyle mace­rası da anlatılır. bu macera tanrıçaların ölüm­lü erkeklerle sevişmelerine bir örnek olarak gösterilir (od. v. 125) ve iasion’dan zenginli­ği, bolluğu simgeleyen plutos adlı bir oğlu olur (iasion, plutos).



atina’da her ekim ayında yalnız kadınların katıldıkları "thesmophoria" bayramı kutlanır ve iki tanrıçaya da "thesmophoriai" yani ya­sa getiren, insanlara doğal yasaları öğreten tanrıçalar denirdi. aristophanes "thesmo­phoria bayramını kutlayan kadınlar" adıyla bir komedya yazarak, kadınların nasıl bu gizli törenler sırasında kadın düşmanı euripides’i suçladıklarını sahneye koymuştur. roma’lıların tapındıkları ceres deme-ter’den pek farklı değildir. oysa demeter’le anadolu’nun bereket tanrıçası kybele arasın­da hemen de hiçbir ilişki kurulamaz. demeter’e yazılmış birçok övgüler vardır. bunların en önemlilerinden biri homerik de­nilen bir hymnos’tur, biri de iskenderiye’n şa­ir kallimakhos’tandır.



azra erhat



mitoloji sözlüğü, remzi kitabevi, 2003
1 /