göstergebilim

periyodik neşriyat periyodik neşriyat
anlam içeren tüm birimlerin (göstergelerin) incelenmesini amaç edinmiş bilim.

basit bir el hareketinden kelimelere; bayraktaki renklerden insanların giyim tarzlarına, sinemaya, müziğe, edebiyata kadar çeşitli konuları inceleyebilir; o şeyin anlam içermesi yeterlidir. tabii ki anlam yükleyerek geliştirdiğimiz en büyük olgu dil olduğu için göstergebilim de en çok dille uğraşmıştır.

bir göstergenin var olabilmesi için üç temel olgu gereklidir:
1. gösterilen şey
2. gösteren şey
3. bu ikisi arasındaki anlam bağını kuracak düşünen bir varlık

bu üç olgu birbirine sıkı sıkıya bağlıdır ve bir "şey" ancak bu bağ ile anlam edinir.

gösteren ile gösterilen arasında organik bir bağ yoktur çoğunlukla; bu bağı düşünce üreten tek varlık, insanoğlu sağlar.

insanoğlu yaşayabilmek, iletişim kurabilmek için herşeyi isimlendirme, onu eliyle değil diliyle gösterme çabasına girişmiştir.
bu çaba anlam içeren birimlerin (gösterge) doğmasına neden olmuştur.

misal salatalık nesnesi ile "salatalık" kelimesi (gösterge) arasında organik bir bağ yoktur. "salatalık" kelimesi yanyana dizilmiş harflerden oluşan, anlamı olmayan soyut bir varlıktır. eğer salatalık nesnesi olmasaydı "salatalık" kelimesi kendi başına hiçbir anlam ifade etmeyecekti; "zifönk" ne kadar anlamlıysa "salatalık" da o kadar anlamlı olacaktı. ama salatalık nesnesi vardır ve gösterilmeye ihtiyaç duyar. insanlar yaşamlarına katmak istiyorlarsa onu göstermeleri gerekir.

devam edelim:

bir insan salatalık nesnesini ilk gördüğü zaman zihninde bir salatalık imgesi oluşur; bu olgu salatalığı bir kaç kez daha gördükten sonra iyice yerleşir ve idealar dünyamızda bir töz yaratır.

bundan sonra o kişi ne zaman salatalık görse zihnindeki salatalık imgesiyle karşılaştırır ve onu tanır. sonra ona bir isim vermek ister, mesela "salatalık".
kendi başına anlamı olmayan bu olguya "gösteren" denir, çünkü "salatalık" kelimesi zihindeki salt salatalık imgesini gösterir. bu durumda "gösterilen" de zihindeki salt salatalık imgesi oluyor tabi.

birbiriyle zerre kadar ilgisi olmayan bu iki olgu arasında bir anlam bağı oluşturan da biz oluyoruz. o andan itibaren ne zaman "salatalık" dense akla hemen salatalık imgesi üşüşüyor, bağ kurulmuş oluyor; sarsılmaz sapasağlam bir bağ: sözcük.
madface madface
ikon metafor, simge, gibi araçlardan yola çıkarak ideolojik çözümlemeler birey analizi vs. yapmayı sağlayan bilimdalı.. genelde doğru analizler yapmanızı sağlar..
heidi gel içelim heidi gel içelim
genel hatları ile kısa bir girizgâh yapalım ki daha sonra bazı isimlerden bahsetmemiz de rahat olsun.

"insanları birbirleriyle anlaşmak için kullandıkları doğal diller (sözgelimi türkçe), davranışlar, çeşitli jestler 8el-kol-baş hareketleri), sağır-dilsiz alfabesi, görüntüler, trafik işaretleri, bir kentin uzamsal düzenlenişi, bir müzik yapıtı, bir resim, bir tiyatro gösterisi, bir film, reklam afişleri, moda, yazınsal yapıtlar, çeşitli bilim dilleri, tutkuların düzeni, bir ülkedeki ulaşım yollarının yapısı, bir mimarlık düzenlemesi, kısacası bildirişim amacı taşısın taşımasın her anlamlı bütün çeşitli birimlerden oluşan bir dizgedir.

gerçekleşme düzlemleri değişik olan bu dizgelerin birimleri de genelde 'gösterge' olarak adlandırılır. yine çok genel olarak belirtecek olursak, anlamlı bütünleri, bir başka deyişle gösterge dizgelerini betimlemek, göstergelerin birbirleriyle kurdukları bağıntıları saptamak, anlamların eklemlenerek, oluşma biçimlerini bulmak, göstergeleri ve gösterge dizgelerini sınıflandırmak, ya da insanla insan, insanla doğa arasındaki etkileşimi açıklamak, bu amaçla da bilimkuramsal (epistemolojik), yöntembilimsel (metodolojik), ve betimsel (deskriptif) açıdan tümükapsayıcı, tutarlı ve yalın bir kuram oluşturmak gibi birbirinden farklı birçok araştırma türkçe'de göstergebilim diye adlandırılan bir bilim dalının alanına girer.

ancak türkçe'de göstergebilim terimiyle belirtilen bu bilimdalı, kendi içinde, uygulama farklılıkları dışında, kuramsal açıdan da değişik yaklaşımları içerir. bu bilim dalının günümüzdeki anlamı, göstergebilim terimini oluşturan kavramların ("gösterge" ve "bilim") anlamsal toplamına indirgenemez. bir başka deyişle, bu bilim dalı, yalnızca gösterge dizgelerini inceleyen bir dal olarak tanımlanamaz.

batı dillerinde genellikle iki ayrı terimle (sözgelimi fransızca'da sémiologie ve sémiotique terimleriyle) karşılanan, kuramsal açıdan farklı iki etkinlik alanının türkçe'de bir tek terim altında birleştirilmesi böyle bir sorun yaratmaktadır. günümüzde doğrudan doğruya bildirişim amacıyla yaratılmış dizgelerdeki göstergeleri yine bildirişim sürecindeki işlevleri açısından araştıran ve dilbilim betimleme yöntemini kullanan etkinlik alanıyla (semiyoloji), bir dizge içindeki anlamların oluşumunu, üretiliş biçimini yeniden yapılandıran ve bu amaçla kendine özgü bir kuram geliştiren etkinlik alanını (semiyotik), türkçe'de aynı terimle belirtilseler debirbirinden ayırt etmeyi bilmek gerekir.

göstergeleri bildirişim amacıyla inceleyen birinci etkinlik, yani semiyoloji, 'gerçekçi' bir yaklaşımı benimsediğini söyleyerek, doğada var olan gözlemlenebilir, somut, fiziksel nesneleri betimliyormuş gibi, 'dil'e ve 'dilyetisi'ne yüzeysel boyutta (gözlemlenen boyut) yaklaşır. daha çok dilbilim yöntemlerinden yararlanan bu yaklaşım biçimi bildirişim göstergebilimi diye de adlandırılır.

ikinci yaklaşımsa 'dilyetisi'ni gözlemlenecek tek katmanlı bir nesne olarak değil, oluşturulmuş, 'inşa edilmiş', anlamsal katmanlardan kurulu bir bütün olarak görür ve onun üretiliş biçimini anlamak için, kuruluşunu, oluşum sürecini yeniden kavramaya ve yeniden anlamlandırmaya çalışır. bunu gerçekleştirirken de gözlemlenebilen dil olgularını betimlemekle yetinen bir tutum olmayı değil, genel bir 'dilyetisi' kuramını yaratmayı, bir bilimkuramı biçiminde düzenlemeyi amaçlar.

ne var ki türkçe'deki gösterge bilim terimi bu ikinci yaklaşımı, ilk anlamıyla, yani göstergeleri inceleyen, betimleyen bilim dalı anlamıyla hiç karşılamaz. ancak, kendisini oluşturan sözcüklerin anlamsal toplamı dışında, göstergebilime gösterge dizgelerini inceleyen bilim dalı anlamı yanı sıra, bir de anlamsal üretim (anlamla{ndır}ma) olgusunu araştıran ve yeniden yapılandıran, bu amaçla da bilimkuramsal, yöntembilimsel ve betimsel açıdan kendini kuran bir bilimsel yaklaşım anlamını da eklersek, anlamlama kuramı olan semiyotki de belirtmiş oluruz. bu ikinci yaklaşım da anlamlama göstergebilimi diye adlandırılır."
yaraslav yaraslav
göstergelerin yorumlanmasını,üretilmesini veya işaretleri anlama süreçlerini içeren bütün faktörlerin sistematik bir şekilde incelenmesini sağlayan bilim dalı.