iskender bey

5e8a 5e8a
düşün bi yiyecek keşfedeceksin, herkes bayılacak, "bu yemeğin adı ne" diye sorduklarında kendi adını söyleyeceksin. olmadı iskender bey. allahtan osman filan değilmiş adı. hiç olmazsa bi yemeği çağrıştırıyo. hani dönerli bişey var ya.. yoğurt koyuyosun üstüne
ofansif sol bek ofansif sol bek
arnavutların ulusal kahramanıdır. osmanlıların avrupa içlerindeki ilerleyişini geciktirmiş, o ölünceye kadar osmanlı arnavutları kendine bağlayamamıştı.

doğum tarihi hakkında kesin bir bilgi yok. 1403, 1404 ya da 1405'te doğduğu tahmin ediliyor. arnavut bir derebeyinin dokuz çocuğunun en küçüğü olarak dünyaya geldi. asıl adı gergi kastrioti. günümüzde arnavutluk sınırları içerisinde kalan kruje kentinde hüküm süren babası gjon kastrioti 1421 yılında osmanlılara yenilince ağabeyleriyle birlikte bağlılık nişanesi olarak osmanlı sarayına gönderildi. iskender bey üç yıl boyunca osmanlı sarayında kaldı. 1430 yılında babası kastrioti osmanlılara baş kaldırdıysa da evrenesoğlu ishak bey komutasındaki osmanlı kuvvetlerine yenildi ve toprakları küçüldü.

osmanlı tarafından kendisine i̇skender bey adı verilerek devşirilen gergi kastrioti, 1431 yılında osmanlı ordusuna sipahi olarak katılır ve ikinci murat komutasında yapılan seferlere gider. 1432-36 arasındaki arnavut isyanlarına katılmaz ve padişaha bağlı kalır. yine aynı dönemde gösterdiği başarıların ödülü olarak 1437'de subaşılığa terfi ettirilir ve kruje kentinde dokuz köylük bir tımar kendisine tahsis edilir. daha sonraları ise valiliğe terfi ettirilir. valiliği sırasında, daha önceleri babasının hüküm sürdüğü topraklardaki arnavut asilleriyle ilişkisini sürdürmüştür. babası gjon kastrioti 1437 yılında ölünce ağabeyi stanişa ile birlikte kastrioti bölgesindeki toprakları miras yoluyla devraldı. bu dönemde kendisine bağlı 5000 kişilik bir süvari birliğine komuta etmekteydi. bu dönemde ragusa ve venedik cumhuriyetleri ile iyi ilişkiler geliştirmeye çabalamıştır. 1443'e kadar macarlara karşı yapılan seferlere katıldı. bunun sonucunda daha da güçlenerek debre sancakbeyliğine atandı.

1443'te osmanlı kuvvetlerinin niş kentinde haçlı ordularına yenilmelerinden sonra 300 adamı ile savaş meydanından ayrılarak kruje kentine geçti. 1443 sonlarında sultan ikinci murat tarafından kruje valisine gönderilen mektupta tahrifat yaparak şehrin denetimini ele geçirdi. bu olayla birlikte gücünü artıran i̇skender bey, sırp despotluğu üzerine saldırı başlattı. kruje ve çevresinde denetim kuran i̇skender bey, bölgedeki arnavut prenslerini etrafında toplayarak lezha birliği adında bir birlik oluşturdu. islamiyeti reddettiğini söyleyerek intikam için harekete geçtiğini belirtti. bu gelişmeler üzerine harekete geçen osmanlı ordusu,1444 yılında i̇skender bey güçleriyle debre yakınlarındaki torvioll bölgesinde karşı karşıya geldi. bu savaştan i̇skender bey komutasındaki arnavutluk ordusu galip ayrılır. 1445 ve 1446 yıllarında da karşı karşıya gelir iki ordu. bu yıllarda yapılan mokra ve otonete savaşlarını da i̇skender bey komutasındaki arnavutluk ordusu kazandı.

osmanlılara karşı verdiği savaşlar i̇skender bey güçlerinin avrupa çapındaki saygınlığını arttırdı. zira i̇skender bey, osmanlıların ilerleyişine ağır bir darbe vurmuştu. osmanlı tehdidini yakından hisseden venedik de osmanlı ile arasında tampon bölge olmasından ötürü arnavutları destekledi. ancak, çok geçmeden i̇skender bey venedik topraklarını tehdit etmeye başladı. en sonunda da danje kalesi üzerinde iki tarafın da hak iddia etmesiyle 1447 yılında savaş patladı. venedik, iskender bey güçlerini ortadan kaldırmaya çalıştıysa da başarılı olamadı. aynı zamanda osmanlı ile de çarpışan i̇skender bey yenilmedi. venedikliler 1448 yılında i̇skender bey ile barış yapmak zorunda kaldı. yapılan anlaşmaya göre kale venediklilerde kalmış,ancak drin ırmağı ve çevresi arnavutlara geçmişti. ayrıca venediklilerin 1400 düka altın vergi vermesi kararlaştırıldı. 1448 yılında osmanlı ile haçlı kuvvetleri arasında ikinci kosova savaşı patlak verdi. iskender bey, bu savaşa katılamadı, zira o dönem osmanlı ile müttefik olan sırp kralı durad brankovic tarafından engellenmiştir. bunun üzerine i̇skender bey güçleri sırbistan topraklarına girip yağmaya başladılar.


i̇skender bey, venedik ile arasının bozulduğu dönemde aragon kralı beşinci alfonso ile yakın ilişki kurdu. öyle bir yakınlıktı ki 1448 yılında alfonso hakimiyetindeki napoli krallığı sınırlarında çıkan isyanın bastırılması için i̇skender bey güçlerinden yardım istendi. demetrios reres komutasındaki bir arnavut birliği napoli sınırlarına girip isyanı bastırdı. isyanı bastıran birlik oraya yerleşirken birliğin komutanı reres de calabria bölgesinin valiliğine atandı. 1449 yılında sicilya işgal edildiğinde yardıma yine arnavutlar gitti.

meşhur savaş taktiklerinden birisi olan yakıp yıkma taktiğini tarihte en başarılı şekilde uygulayan komutanlardan birisi de şüphesiz ki i̇skender bey idi. 1448 yılında svetigrad kalesi, osmanlı hükümdarı sultan ikinci murat ve şehzade mehmet komutasındaki osmanlı birliklerince kuşatıldı. kalede bulunan arnavut askerleri kuşatmaya dayanırken i̇skender bey komutasındaki birlikler osmanlı ordusunun kullanabileceği kaynakları yok ederler. aylar süren kuşatmada taraflar yenişemezler. 1450 yılında imzalanan anlaşma ile kale osmanlılara terk edildi, ancak kaledeki arnavut askerlerin arnavutluk sınırlarına geçişine de izin verildi. osmanlı, kalenin zaptından iki yıl sonra 100.000 kişilik ordu ile bu sefer kruje şehrini kuşattı. ancak iskender bey yakıp yıkma taktiği ile osmanlı'yı erzaksız bırakarak ve levazım birliklerine (mühimmat dışındaki lojistiği sağlamakla yükümlü birlikler) saldırdı. osmanlılara yiyecek taşıyan venedikli tüccarlar da arnavutların saldırılarına uğradı. üç ay süren kuşatmada osmanlı ağır kayıplar vererek geri çekildi.

i̇skender bey, osmanlı saldırılarını püskürtmüş olsa da yakıp yıkma taktiğinin sonucunda arnavut halkı açlıkla boğuşmaya başladı. zira bu taktiğin bir gereği olarak tarlalardaki ekinler de yakıldı. bunun üzerine, daha önceleri iyi ilişkiler kurduğu aragon kralından yardım istedi. 1451 tarihli gaeta antlaşması ile i̇skender bey, aragonların bir derebeyi oldu. ayrıca, ailesinin ayrıcalıklarını da koruyarak aragonlardan yıllık 1500 düka altın almaya devam etmiştir.

1451 yılında osmanlı tahtına geçen ikinci mehmet (fatih sultan mehmet), 1452 yılında arnavutluk üzerine bir osmanlı ordusunu gönderdi. iki taraf arasında yaşanan çarpışmadan i̇skender bey galip çıkar ve osmanlı birlikleri püskürtülür. 1455 yılında ise fatih sultan mehmet ile i̇skender bey ilk kez ordularının başında karşı karşıya gelirler. osmanlılara ait berat kalesi, arnavutlarca kuşatıldı. arnavutlar, garnizon komutanı ile teslim şartlarında anlaşınca kuşatmayı gevşetti. bunun üzerine ishak bey komutasındaki bir süvari birliğini kaleye yollayan osmanlı devleti, arnavut kuşatmacıların tamamına yakınını öldürerek i̇skender bey güçlerini ağır bir hezimete uğrattı. bu hezimetten sonra i̇skender bey ile bazı arnavut asilleri arasında sürtüşmeler yaşandı. hatta arnavut asillerinden moisi arianit golemi osmanlı safına geçti ve 15.000 kişilik bir ordu ile arnavutluk üzerine saldırı başlattı. ancak, oranik savaşı golemi adına yenilgiyle sonuçlandı. esir düşen golemi, bir süre sonra af dileyerek tekrar arnavutluk saflarına geçti. 1457'de ise i̇skender bey ailesinden bir arnavut asili olan hamza kastrioti osmanlı saflarına geçti. aynı yıl içerisinde hamza kastrioti dahil pek çok önemli ismin yer aldığı, ishak bey komutasındaki 70.000 kişilik ordu ile osmanlı saldırıya geçer. sürekli geri çekilen i̇skender bey, 2 eylül 1457'de osmanlı ordusunun kamp kurduğu alana saldırarak osmanlılara ağır kayıplar verdirdi ve hamza kastrioti esir alındı. bu savaş, tarihe albulena savaşı olarak geçti.

albulena zaferinden sonra i̇skender bey, papa üçüncü callistus tarafından kutsal makam komutanı ilan edildi. aynı yıllarda aragon krallığı ile de ilişkileri iyiydi. 1458 yılında beşinci alfonso ölmüş, yerine aragon tahtına birinci ferdinand oturmuştu. ferdinand ile iskender arasındaki ilişkiler de iyiydi. iskender, 1460 yılında isyan eden otranto prensi giovanni antinio orsini tarafından yapılan işbirliği teklifini reddederek ertesi yıl 2000 piyade ve 1000 süvari ile puglia şehrine çıkarma yaptı. orsini güçlerini mağlup edip ülkesine döndü. bunun üzerine kendisine trani kalesi ile iki ayrı kentte toprak verildi. iskender bey, ülkesine döndüğünde osmanlı ordusunun üç ayrı yerden arnavutluk üzerine hücum ettiğini gördü. bu orduları mokra, ohri ve üsküp kentlerinde yenilgiye uğrattı. lehza birliği üyelerinin baskısıyla üsküp kentinde fatih sultan mehmet ile bir barış antlaşması imzaladı. aynı dönemde başlayan venedik-osmanlı savaşı sebebiyle venedik, iskender bey ile ilişkilerini düzeltme gereği duydu. venedik ile i̇skender bey arasında da bir antlaşma imzalandı. bu antlaşma ile arnavutluk karasularında venedik donanmasının bulunmasına izin verilirken venediklilerin osmanlı ile yapacağı bir antlaşmada arnavutların bağımsızlığının güvenceye alınması kararlaştırılır.

osmanlılara karşı yeni bir haçlı seferi tasarlayan papa ikinci pius 1464 yılında ölünce balkan coğrafyasında yalnız kalan i̇skender bey, 1465 yılında yeni bir osmanlı akını ile karşı karşıya kaldı. balaban paşa komutasındaki osmanlı ordusunu mağlup eden i̇skender bey, önemli arnavut asillerinin tutsak düşmesine mani olamadı. 19 arnavut asilini esir eden osmanlı, iskender bey tarafından yapılan esir takası ve fidye gibi önerileri de redderek bütün asilzadeleri işkence ile öldürdü. aynı yıl, iki ayrı osmanlı birliği arnavutluk üzerine saldırı başlattı. tiran yakınlarında yapılan savaşı kazanan i̇skender bey, arnavut asillerinin öldürülmesinin verdiği öfkeyle tüm osmanlı savaş esirlerini öldürdü. 1466 yılında ise fatih sultan mehmet kruje kentini 30.000 kişilik ordu ile birlikte kuşattı. aylarca süren zorlu kuşatmanın ardından fatih sultan mehmet, kalenin alınamayacağını düşünerek geri döndü ama kuşatma sürdü. o sıralar mali destek bulmak için i̇talyanların yanına giden i̇skender bey, 1467 yılında ülkesine döndü. döndüğünde leke dukagjini ile birlikte önce bölgedeki osmanlı güçlerine, sonra da balaban paşa komutasındaki osmanlı ordusuna saldırdı. saldırı sonucunda balaban paşa dahil pek çok osmanlı askeri öldü ve kuşatma başarısız olur. bu olaydan sonra i̇skender bey kontrolü eline alarak osmanlılara ait elbasan kalesini kuşatır. osmanlı hükümdarı fatih sultan mehmet, sefere çıkarak kuşatmanın iptalini sağlasa da arnavutlara yine diş geçiremedi.

arnavutluk tarihinde çok önemli bir yeri olan i̇skender bey,14 ocak 1468 tarihinde sıtmaya yakalanarak öldü. donika kastrioti ile 1451 yılında evlenen i̇skender bey, gjon kastrioti adında bir oğul babasıydı.

i̇skender bey sayesinde napoli krallığında kalabilen ferdinand, iskender bey öldükten sonra ailesi ve bazı arnavut asillerine i̇talya sınırlarında kalma hakkı tanıdı. osmanlılardan kaçan arnavutlar, bugün i̇talya sınırlarındaki arbereş toplumunun atası olarak kabul ediliyor. arnavutluk, ancak i̇skender öldükten 11 yıl sonra tamamen osmanlı hakimiyetine girebildi. arnavutluk sınırlarında gjon kastrioti öncülüğünde 1492 yılında çıkan isyan ikinci bayezid tarafından bastırıldı. 1501 yılında torunu gjergj kastioti ile progon dukagjini öncülüğündeki isyan da ikinci bayezid tarafından bastırıldı.
keskinsirkee keskinsirkee
osmanlı askeriyken saf değiştirip(aslında asıl safına dönüp) osmalıya balkanlarda kök söktüren arnavutluk kralı.öldüğü zaman f .s mehmet'in " şimdi avrupa kalkanını kaybetti" dediği rivayet olunur.