mehmet kaplan

mümtaz mümtaz
tanzimat sonrası türk edebiyatı tarihçiliğinin ahmet hamdi tanpınar ekolüne mensup en büyük isimlerinden biri. mehmet kaplan'ın, istanbul üniversitesi edebiyat fakültesi'ni bitirince asistanlığı kesinleşmişse de kimin kürsüsünde çalışacağı bilinmemektedir. o dönemde fakülteye gelen ve yeni kurulan "tanzimat edebiyatı kürsüsü"nün başına geçen tanpınar, mehmet kaplan için bir şans olur. daha sonra bir yazısında, "hamdi bey edebiyat tarihini yazdı, ben de alim oldum" demiş ve yetişmesinde tanpınar'ın "19 uncu asır türk edebiyatı tarihi" isimli eserinin büyük payı olduğunu vurgulamıştır. türkiye'de edebiyat tarihçiliğinin kurucularından biri olarak kabul edilen prof. fuat köprülü'den sonra bu işe yeni bir bakış açısı kazandıran tanpınar'ın bilhassa psikanalitik meseleleri önemsemesi, mehmet kaplan'ın en çok etkilendiği nokta olmuştur. sonraki dönemde kaleme aldığı ve aynı zamanda doçentlik tezi olan "tevfik fikret devir-şahsiyet-eser" isimli kitabıyla edebiyat tarihine ve metin tahliline çok yeni bir bakış açısı getirmiştir. daha sonra yazdığı "şiir tahlilleri 1-2", "hikaye tahlilleri", "tip tahlilleri" gibi kitaplarla bu bakış açısını geliştirmiş ve sistemli bir düşünce haline sokabilmiştir. yıllarca tanpınar'la dostane bir ilişki içinde bulunmuş olan kaplan, tanpınar'ın şiirlerini "tanpınar'ın şiir dünyası" isimli kitabında, freud ve jung'un psikanalitik tesirleri altında tahlil etmeye çalışmış ve denebilir ki bu konuda bir çığır açmıştır. bugün türkiye'nin dört bir yanına yayılmış üniversitelerdeki doktorantları, onun bu metodunu yaşatmak ve geliştirmek peşindedirler. bu isimler arasında ilk olarak inci enginün, zeynep kerman, orhan okay, birol emil, abdullah uçman, mehmet tekin, rıza filizok, bilge seyidoğlu, muhan bali, bilge ercilasun gibi hocalar sayılabilirler. bu isimler, hocaları olan kaplan bey'e sonsuz bir sadakatle bağlıdırlar ve bilhassa bu taraflarıyla çok takdir toplarlar.

mehmet kaplan, sadece edebiyat tarihçiliğine yeni metodlar kazandırmak, büyük ve önemli eserler yazmakla meşgul olmamış, bugün sayısı binlerle ifade edilen öğrencilerinin en sevilen hocası olmuş, hayatı boyunca bilimsel ve insani ahlakın en önde gelen timsallerinden birini şahsında yaşatmayı bilmiştir. bütün bildiklerini öğrencilere ve etrafındaki tüm insanlara anlatmayı kendisi için en büyük vazife kabul etmiş, bu uğurda kitap, makale, deneme yazmak, ders, konferans, panel vermek gibi her türlü yolu denemiş, tamamında da büyük bir başarı elde etmiştir.

1986 yılında öldüğünde arkasında onlarca kitap ve yüzlerle ifade edilen makale ile birlikte, hatırasını yaşatmayı en büyük amaç edinmiş birçok doktora talebesi, binlerce öğrenci ve kendisini çok seven bir insan kitlesi bırakmıştır. eserlerinden bazıları şunlardır:

tevfik fikret, devir - şahsiyet - eser
tanpınar'ın şiir dünyası
türk edebiyat üzerinde araştırmalar 1 - 2
şiir tahlilleri 1 - 2
hikaye tahlilleri
tip tahlilleri
kültür ve dil
büyük türkiye rüyası
ali'ye mektuplar
bu başlıktaki 12 giriyi daha gör