nasturi ayaklanması

leo leo
''(7 ağustos-26 eylül 1924) güneydoğu anadolu'da süryanilerin bağımsızlık için başlattığı isyan hareketi. isyan ingiltere'nin kışkırtması ile başlamış ve ingiliz uçakları asilere yardım amacıyla türk mevzilerine saldırmıştır.

nasturiler, ı.dünya savaşı'na girildiğinde osmanlı'ya karşı cephe almışlardı. içlerinden büyük kısmı ruslara sığınmış ve iran'ın hoy, urmiye bölgesine yerleştirilmişlerdi. rus ordusu da bölgenden çekilince zaman zaman türk kuvvetleriyle çarpışmışlardı.

böylece türk idaresinden çıkmaya yönelen nasturiler, musul sorunu'nun ingiltere ile bir savaş olasılığını da içeren derin bir anlaşmazlığa dönüştüğü sırada öteden beri kendilerini destekleyen inglizlerden de güç alarak ayaklandılar. londra başpiskoposluğu sanını taşıyan bazı misyonerlerin bir süredir propaganda yaptığı biliniyordu. diyarbakır'da konumlanmış vıı. kolordu komutanı cafer tayyar paşanın (eğilmez) tespitlerine göre van'ın güneyinden siirt ilinin doğusundan ve mardin ilinin kuzeydoğusundan ırak sınırına uzanan geniş alanda yayılmış nasturiler, ingilizlerin yardımıyla silahlanmışlardı. artık aralarına devlet memuru girmez olmuştu, son olarak bölgede muvazzaf 2 jandarma şehit edilmişti.

isyanı bastırmak için bölgeye kuvvet gönderildi. ancak ingiliz uçakları, ırak sınırının kesinleşmemesinden faydalanarak türk sınırını geçmiş ve kuvvetlerimize ateş açtı. ingilizler bununla da yetinmeyip türk hükümetine bir nota vererek bölgedeki askeri harekatın durdurulmasını istemişler, aksi halde türkiye'ye karşı harekat düzenleyceklerini bildirdiler. bunun üzerine hükümet 14 ağustos'ta cafer tayyar paşa'ya isyanı bastırma görevi verdi. isyanın bastırılması için başta simko diye tanınan şikak aşireti başkanı ismail ağa ile çeşitli kürt aşiretleriyle irtibat kuruldu.

isyan 26 eylül'de kesin olarak bastırıldı. sınırı geçerek kaçmak zorunda kalan nasturiler de ingiliz mandasındaki ırak'a sığındılar.''
ekmeğe krem sürüp intihar eden adam ekmeğe krem sürüp intihar eden adam
musul sorunu genç türkiye cumhuriyeti'nin lozan'da çözemediği sorunlardan biriydi. ingilizler, musul'u hiçbir şekilde bırakmak istemedi. ingiliz mandası altında kurulacak arap devletine bağlamayı düşündüğü musul vilayeti içerisinde kürt ve nasturi özerk bölgeleri oluşturmayı planlayan ingiltere, hem ortadoğu'daki petrol yataklarını koruyacak tampon bölge oluşturmayı hem de kürt ve nasturi nüfuz alanlarını kuzey'e doğru kaydırarak egemenlik alanını genişletmeyi amaçladı.

ağustos 1924'te, ingilizlerin kışkırtmasıyla hakkari yöresinde yaşayan nasturiler isyan etti. ortodoks hıristiyanlar'ın bir kolu olan nasturiler, hakkari valisi halil rıfat bey'i esir aldı ve jandarma komutanı binbaşı hüseyin bey'le 3 askeri vefat etti.

bu olayın ardından bölge iyice karıştı. tarihe "nasturi ayaklanması" olarak geçti. bu isyanı fırsat bilen ingilizler, musul'a asker yığmaya başladı. zengin petrol kaynaklarına sahip bölgeyi ellerinden kaçırmamak için her yola başvurdukları anlaşıldı.

ingilizler, nasturilere isyanlarına karşılık hakkari'de özerk yönetim sözü verdi. zap vadisine yerleşen nasturiler hakkari'nin bazı köylerini işgale başladı. isyanı bastırmak üzere türk hükümeti cafer tayyar paşa'yı (eğilmez) görevlendirdi.

isyan 26 eylül'de kesin olarak bastırıldı. sınırı geçerek kaçmak zorunda kalan nasturiler de ingiliz mandasında ırak'a sığındılar. ingiltere bu isyan sayesinde bölgede elverişli bir konum edindi. musul yöresinde ingilizlerin karşısına çıkacak önemli bir güç kalmadı.

ingiltere, gerçekleştirmek istediği politikasında başarılı olmuş ve musul'un kendi denetimi altındaki ırak'a bırakılmasını sağladı. nasturi ayaklanması da türkiye cumhuriyeti tarihinin ilk isyanı olarak tarihe geçti.