panteizm

1 /
anosias anosias
tanrı ile doğa arasında ayrım yapamayan, tanrının doğaüstü güçlerini kabul etmeyen, doğadaki her şeyin birleşip tanrıyı yarattığına inanan felsefik öğreti, tümtanrıcılık
eriyenadam eriyenadam
türkçesi kamutanrıcılık veya tümtanrıcılık olan, tanrı ile evreni bir olarak gören anlayıştır.

islam inancında tasavvufu derinden etkilemiştir. özünde islam diniyle çelişmez. islamda zaten tanrının her yerde olduğu inancı mevcuttur. panteizm belkide doruk noktasını enel hak(ben tanrıyım) diyen hallac ı mansur'da bulmuştur. insanları da tanrının parçaları olarak görmüştür. yalnız hallac-ı mansur bu anlayışı zamanla çok ileri götürmüş, kendini diğer insanlardan ayrı bir yere koyarak tanrının hz. muhammed'den sonra kendisinde belirdiğini iddia etmiştir ki i̇slam inancında tanrının özel olarak bir kimsede belirmesi olmaz, bu ancak hristiyanların hz. i̇sa anlayışıyla örtüşür. fakat daha sonraları panteizm, tasavvufta mevlana'da, yunus emre'de, nesimi'de, pir sultan abdal'da islam inancıyla çelişmeyen, insanlığı tümden yücelten, hoşgörüyü ön plana koyan şekliyle görülmüştür.
ben olan ben ben olan ben
panteizm ya da tümtanrıcılık (doğatanrıcılık, kamutanrıcılık) evrenin bütününü tanrı olarak kabul eden felsefi görüştür.

panteizm'de, pan-enteizm'den (kamusaltanrıcılık) farklı olarak her şey tanrı'nın bir parçası olarak kabul edilir, tanrı her şeydir ve her şey tanrı'dır.

tanrı'nın evrenden ayrı ve bağımsız bir varlığı yoktur.
tanrı doğada, nesnelerde, insan dünyasında vardır.


yazıyı yazarın görüşü olarak görüp eksileyen kişiler için: bunun bir başlık altındaki bir tanım olduğunu hatırlatmak gereğini hissettim...
kiralık varsayım kiralık varsayım
spinoza gibi büyük bir düşünürün ağırlık kazandığı bu görüş, aslında ne kadar önemli olduğunun işaretidir...
panteizm'de, pan enteizm'den* farklı olarak her şey tanrı'nın bir parçası olarak kabul edilir, tanrı her şeydir ve her şey tanrı'dır. tanrı'nın evrenden ayrı ve bağımsız bir varlığı yoktur. tanrı doğada, nesnelerde, insan dünyasında vardır.

pandeizm ise, panteizmin deistik formudur.

panteizm anlayışına göre, tanrı-evren-insan ayırımı yoktur, böyle bir ayrım aklın yanılsamasıdır. tanrıbilimsel olarak; tanrı, evren ve insan; birdir, aynıdır. aşkın bir tanrı var olmadığı gibi, herhangi bir yaratmadan da söz edilemez. spinoza'nın bu görüşü, ailesinin göç ederek ayrıldığı endülüs ispanya'sındaki ünlü mutasavvıf muhiddin i arabi'nin etkisiyle oluşmuştur. bilindiği gibi, arabî'nin görüşü "vahdet-i vücut" olarak ileri sürülmüştü. ancak birçoklarının sandığının aksine, spinoza'nın panteizmi ile arabî'nin vahdet-i vücut anlayışı birbirinin aynı değildir. spinoza'da, tanrı evrendedir ve evren kadardır. arabî'de ise evren, tanrı'dadır ve bu durum tanrı 'yı sınırlamamaktadır.

kaynak: vikipedi. (derlenmiştir)
1 /