romantizmin mutsuz bilinci

a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"percy bysshe shelley otuzuncu yaş gününe birkaç gün kala, 8 temmuz 1822'de, akdeniz'de boğularak öldü. lord byron'dan gelen maddi jestle aldığı ve don juan adını verdiği tekne italya'nın la spezia kasabası açıklarında alabora olmuştu! yıllar önce intiharına sebep olduğu ilk eşi gibi, o da boğularak ölmüştü. shelley'nin birkaç gün sonra karaya vuran cesedi tanınmaz haldeydi. cebinden çıkan bir keats şiiri, teşhis edilmesini sağladı. naaşı; lord byron, leigh hunt ve mary shelley'nin de katıldığı bir gün batımı merasimiyle, boğulduğu viareggio sahilinde ateşe verildi, ancak gizemli bir biçimde, bütün vücudunu küle çeviren ateş shelley'nin yüreğini yakamadı. onun zekâsına büyük hayranlık duyan lord byron kafatasını, eşi mary shelley ise yüreğini aldı. şairin külleri o gece akdeniz'e doğru uçuşup yayıldı. o güne dek bir şair olarak shelley'nin eserlerinin kıymeti ne lord byron'ın don juan'ı ne mary shelley'nin frankenstein'ı ne de william wordsworth'ün prelude'ü ile kıyaslanacak kadar önemsenmişti. küçük şöhreti, ömrü boyunca süren büyük trajedisinden geliyordu. percy bysshe shelley, romantizmin mutsuz bilinci ve 'trajik kahraman' tabirinin tam karşılığıydı..."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"percy bysshe shelley, 4 ağustos 1792'de, fransız devrimi için çok kritik bir eşik olan tuileries sarayı'nın ele geçirildiği ve monarşinin giyotine gidiş sürecini başlatan günlerde doğdu. doğumundan ölümüne geçen otuz yıl, devrimci, özgürlükçü, bağımsızlıkçı mücadelelerin çağıydı (1). shelley soylu bir aileden geliyordu. ne var ki, parlamento üyesi olan ve oğlunun da iyi bir politikacı olmasını isteyen babasının görmek istediği evlat olmaktan çok daha fazlasıyla ilgileniyordu. bu yüzden çocukluk yıllarından itibaren ailesinin katı disiplininden de, 'deli kral' 3. george'un (hükümranlığı 1760-1820) ülkesi üzerinde yarattığı iç karartıcı etkiden de kaçmaya çalıştı. geleneklere ve toplumsal ezberlere karşı çıkmayı kitaplardan ve seyahatlerden öğrendi. 'deli shelley' lakabıyla tanındığı okulda da evdeki kadar mutsuzdu ve içe kapanıktı. 1811'de 'the necessity of atheism' (ateizmin gerekliliği) adlı risalesi başına iş açtı: aslında john locke, david hume, baron d holbach ve edward gibbon'un fikirlerinin etrafında bir felsefi tartışma yürüttüğü hâlde, önce okumakta olduğu university college oxford'dan kovuldu, sonra da babasının huzurundan (2)..."

1. irlanda'nın ve katoliklerin özgürleşmesi, napoleon savaşları, yunan bağımsızlığı, yahudi özgürleşmesi, feminizmin doğuşu, viyana kongresi, şark meselesi, modern politik ideolojilerin kitleleri hareketlendirmesi; bu dönemin ruhunu anlamak bakımından hatıra ilk gelen konu başlıklarıdır.

2. yıllar sonra shelley hak ettiği saygınlığa kavuştuğunda, onu kovan oxford üniversitesi 1893'te ana kampüse bir shelley anıtı dikmiştir. ancak babası timothy shelley, oğlu ile hiçbir zaman barışma şansı bulamamıştır.

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"bir meyhanecinin kızı olan harriet westbrook'u babasından kurtarabilmek için onunla gizlice evlendi. çift iskoçya'ya, ardından da irlanda'ya gitti. irlanda'nın bağımsızlığını desteklemek üzere şiddetsiz bir direniş çağrısında bulunan shelley, 'an address to irish people' (1812) gibi metinler yazıp sokak eylemlerine katıldı. genç çift kısa süre sonra galler'e yerleşti. bu sırada, dönemin önde gelen radikal aydınlarından william godwin'le mektuplaşmaya başlayan shelley, 'queen mab'i yayımladı ve baba oldu [ianthe eliza shelley] (1813)."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"feminist yazar-düşünür mary wollstonecraft ile william godwin'in kızı olan mary ile tanıştı ve ondan çok etkilendi. percy bysshe shelley, bir süre sonra, ikinci çocuğuna [charles bysshe shelley] hamile olan harriet'la evliliğini unutup, mary ile iki aylığına avrupa'ya kaçtı (1814). iki yıl sonra bunu bir kez daha yaptığında, artık ayrı yaşadıkları harriet kendini bir göle atarak intihar etti (1816). shelley, neden olduğu trajik ölümün ardından derinden sarsıldı. bununla beraber, mary'yi de kaybetmemek için, derhal onunla evlendi. bu karmaşık hikâye william godwin'in de dâhil olduğu genişçe bir tartışma yarattı ve shelley çifti, basın ve halk tarafından adeta lanetlendi. üstüne, ilk çocuklarının iki haftalıkken ölümü, çifti büyük bir ruhsal yıkıma uğrattı (bu dönemin hemen ardından tekrar hamile kalan ve isviçre'de bir köşke kapanan mary, frankenstein adlı gotik bir roman yazmaya başladı.)."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"1818'e gelindiğinde, hem sağlığı hem çevre baskısı hem de politik takibat nedeniyle, percy bysshe shelley bir daha dönmemek üzere ingiltere'den ayrılma kararı aldı. mary'den olan çocukları ve mary de onunla beraber gezgin bir ömür sürecekti. fakat bu çalkantılı süreçte işler tahmin edildiği gibi gitmeyecek ve percy bysshe shelley ikinci evliliğinden olan iki çocuğunun daha ölüm acısını yaşayacaktı. bu zor dönemde, tıpkı mary gibi, percy de edebiyata tutundu, 'prometheus unbound' ve 'the cenci' de dâhil olmak üzere, en önemli eserlerini peş peşe kaleme aldı. italya'nın yumuşak ikliminde rehabilite olmaya, huzur bulmaya çalıştı."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"percy bysshe shelley çocukluğunda klasik yunan mitolojisi ve tragedyasına da, modern kimya ve biyolojiye de çok meraklıydı. oldukça genç yaşlardan itibaren kaleme aldığı eserleri drama, epik ve lirik şiir, roman, politik deneme, din felsefesi ve mitoloji gibi, hem tür olarak büyük çeşitlilik gösteriyor hem de çok geniş bir alana yayılan bir bilgi birikimi üzerinde yükseliyordu. muhtemelen biraz da bu yüzden, edebiyatta popülerleşme çağı olan erken 19. yüzyılın ingiliz kültür-sanat çevrelerince de, okurlarca da pek ilgiyle karşılanmadı ve neredeyse hiç anlaşılmadı. onun değerini bilenler için ise, örneğin william wordsworth'e göre shelley, lord byron'dan daha büyük bir şairdi. samuel taylor coleridge, onun doğayı imgelerle donatan anlatımını çağın en büyük romantik estetik becerisi olarak selamlıyordu. john keats de onun hayranlarının başında geliyordu. shelley'nin bir tarla kuşunun ölümüne dair doğa gözlemini, başka herhangi bir şiirin yapamayacağını söylüyorlardı."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"bununla beraber, bir yazar olarak percy bysshe shelley, hiçbir zaman yayıncıların eserlerini yayımlamak için yarışacağı bir isim olmadı. 'the necessity of atheism' adlı risalesi akademik ruhbanın tepkisini çekmiş ve çalışmanın satışa sunulan tüm kopyaları -biri hariç- yakılmıştı. 1812-13'te kaleme aldığı 'queen mab' adlı eseri, şairin masrafları üstlenmesiyle 250 kopya basılmış ve shelley hayattayken sadece 70 adet satılmıştı. 'alastor' adlı 1816 tarihli eseri de shelley'nin kendi parasıyla bastırdığı ve ticari karşılık görmeyen bir diğer çalışmasıydı. bunlar, 'yücenin bilinmezliği' temasını başarıyla işleyen ve renkli imgeleminin yanı sıra betimleme mahareti, duyguları harekete geçirme becerisi yüksek şiirler olarak değerlendirilse de, okur nezdinde neredeyse hiçbir karşılık bulamamıştı."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.
a shakespearean atheist a shakespearean atheist
"percy bysshe shelley'nin 'laon and cythna' (1817) adlı şiiri de yayıncısına, ancak eserin tam 26 sayfası imha edilerek yayımlanmaya değer görülecek kadar sakıncalı gelmişti. ilginç bir metin olan 'the revolt of islam' -ki 'laon and cythna'nın değişiklikler yapılmış haliydi- shelley'nin 1818'de 750 kopya basılan ve edebi çevrelerce hem takdir hem tekdir edilen bir çalışmasıydı. zira tüm 'temizlenmişliğine rağmen', shelley'nin şiiri hâlâ ingiliz toplumunun aile yapısına ve kilisenin öğrettiği ahlaka zarar verecek türden sayılıyordu. bu eleştiriler onun edebiyat dünyasındaki pozisyonunu samuel taylor coleridge gibi muhafazakâr romantiklerden uzaklaştırıp, özgür aşkı savunan lord byron'a yaklaştırmaktaydı. nitekim sonunda, tıpkı byron gibi, shelley de ingiltere'yi terk etmek zorunda kalmış ve bu kader ortaklığı onları arkadaş kılmıştı."

hasan aksakal, romantizmin mutsuz bilinci: percy bysshe shelley.