ünsüz değişimi

giriniz kaydediliyor

işlem bitince otomatik olarak girinize yönlendirileceksiniz. hoşunuza gitmeyen bir şey varsa girinizi daha sonra düzenleyebilir veya tamamen silebilirsiniz.

girinize bir görsel eklemek için dosya veya dosyaları buraya bırakın
dosya(lar) otomatik olarak yüklenecektir.

(bkz: ) `` TR
fakespeare
türkçede, sözcük sonunda yer alan ünsüzlerden biri, çeşitli nedenlerden değişerek bir başka ünsüze dönüşür. buna ünsüz denir.
türkçede ünsüz değişimi, aşağıdaki şekillerde olur:

• türkçe sözcüklerin sonunda b, c, d, g ünsüzleri bulunmaz. onların yerine p, ç, t ,k, ünsüzleri bulunur. o kadar ki, türkçeye başka dillerden girmiş bu ünsüzlerle biten sözcükler değişikliği uğramıştır. bu değişiklik sonunda, sonlarındaki b, c, d, g , ünsüzleri, sırasıyla p, ç, t, k olmuştur.

kitap > kitab feryad >feryat
cevab > cevap ferd >fert
muhtac > muhtaç reng > renk

türkçeye başka dillerden girmiş sözcüklerden bazıları bu kurala uymaz. örneğin, batı kökenli diyalog, sosyolog, brifing...gibi sözcüklerin sonundaki / g / sesi, / k / olmaz. buna karşılık, farsçadan gelen aheng, reng sözcükleri , ahenk, renk olmuştur.

• türkçede, sözcük sonundaki p, ç, t, k ünsüzleri, iki ünlü arasında yumuşayarak b, c, d, ğ ‘ye dönüşür.
yaprak : yaprağı, yaprağa, yaprağın
ağaç : ağacı, ağaca, ağacın

ancak, özellikle tek seslemli bazı türkçe sözcüklerde son seste bir değişiklik olmaz.
ac - açı (doyurmak) çap- çapı
iç – içi kaç – kaçı
piç – piçi küp – küpü
it – iti konut – konutu
erk – erki aygıt - aygıtı

türkçeye yabancı dillerden geçmiş bazı sözcüklerde de p, k, t sesleri yumuşamaz, aynı kalır:
adalet – adaleti halk – halkı
ayet – ayeti sirk – sirki
cemaat – cemaati bank – bankı
aşk – aşkı frak – frakı

• türkçede, bazı birleşik eylemler, ayrı yazıldıkları halde, sanki tek sözcükmüş gibi söylenirler. bu durumda, ilk sözcük p, ç, t, k ünsüzleriyle bitiyor, eylem de ünlüyle başlıyorsa bu ünsüzler, yapılan ulama nedeniyle, yine b, c, d, ğ gibi çıkarlar:
tahrip etmek : tah-ri-bet-mek
sahip olmak : sa-hi-bol-mak
çorap örmek : ço-ra-bör-mek
yalnız sözlü iletişimde görülen bu değişiklik yazı diline yansımaz.

• tümce içinde de ulama sonucu aynı ses değişimi olur:
geziye giderken yanına kitap almayı unutma.
(geziye giderken yanına kita-balmayı unutma.)
başıma çorap örmekten vazgeç.
(başıma çora-börmekten vazgeç.)

• / ğ / sesi, /o/ ve /ö/ ünlülerinin etkisiyle, kolaylıkla /v/ sesine dönüşür:
döğmek : dövmek
koğmak : kovmak
oğmak : ovmak
söğmek : sövmek
/ğ/ sesi, konuşma dilinde / e / ve / i / ünlülerinin etkisiyle / y / sesine de dönüşür:
eğil- : eyil-
beğen- : beyen-
öğle : öyle
siğil : siyil

• sözcük sonunda / n / den sonra gelen / ç / sesi, ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, / c / sesine dönüşür:
genç : genci
konç : koncu
tunç : tuncu

eylemden –nç ekiyle türetilen sözcüklerin sonuna ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde de / ç / sesi / c / olur:
basınç : basıncı
sevinç : sevinci
korkunç : korkuncu

• sonunda –nk bulunan sözcük, ünlüyle başlayan bir ek aldığında bu / k / ses / g / olur:
cenk : cengi
denk : dengi
renk : rengi

• titreşimsiz ünsüzle biten köke ünlüyle başlayan yapım eki getirilince iki ünlü arasında kalan titreşimsiz ünsüz değişir:
aç+ık- : acık-
geç+ik- : gecik-
genç+el- : gencel-
instela

instela ile kendinizi özgürce ifade edebilir ve yazdıklarınızla anında binlerce kişiye ulaşabilirsiniz

üye olmak yalnızca saniyeler alır

zaten bir hesabınız var mı? giriş yapın